Gesneuvelden van het verzet in Nederlands Limburg
Menu text, no JavaScript Log in  Deze pagina in het NederlandsDiese Seite auf DeutschThis page in English - ssssCette page en FrançaisEsta página em Portuguêsnaar boventerug
 

Gesneuvelden van het verzet in Nederlands Limburg

Vroeg verzet

Tot het vroeg verzet rekenen wij die organisaties en individuen, die al vóór de oprichting van de L.O. in 1943 actief waren. Want toen nam het verzet, althans in onze streek, pas een grotere omvang aan. Vaak waren het gedemobiliseerde militairen, die het voortouw namen, omdat zij over een netwerk beschikten en zich door hun eed van trouw daartoe verplicht voelden. Er werd geprobeerd, de gemobiliseerde militairen van een baan te voorzien via de Nederlandse Opbouwdienst, bij overheidsdiensten zoals politie en brandweer. Daar kwamen ze elkaar dan weer tegen, en als zij anti-Duits waren, dan kon daar snel een haard van verzet uit ontstaan.
Voor vele geestelijken gold iets vergelijkbaars, vanwege het duidelijke standpunt van bisschop Lemmens in Limburg en zijn collega’s en natuurlijk hun eigen geweten. Individueel kwamen ook zij al bij het begin van de bezetting in actie.
Het begon met uit Duitsland ontsnapte Belgische en Franse krijgsgevangenen, die door Limburg trokken op weg naar huis. Velen klopten bij de kerken aan om hulp, omdat die gemakkelijk te vinden waren. Zij kwamen overal aan de Nederlandse oostgrens binnen, maar een zwaartepunt lag wel op Midden- en Noord-Limburg. Onder de groepen die door oud-militairen zijn opgericht, zijn vooral te noemen de groepen Erkens, Bongaerts, Dresen en Smit, en als nationale organisatie de O.D.
Een groep op zich waren de communisten, die ook al vroeg verzet pleegden, maar aanvankelijk niet samenwerkten met de andere vroege groepen, zie CPN
Vanaf juni 1943 sloten de Limburgse vluchtlijnen allemaal aan op Belgische takken van de Komeet-lijn naar Spanje (zie Cammaert IV §II.2.).

Vroeg verzet – 56 pers.   ⇒Alle Limburgse gesneuvelden
Beers, van
Adrianus Hubertus
∗ 1895-09-24
Wamel
† 1942-08-31
KZ Groß Rosen
Heerlen - CPN - vroeg verzet - Steigerbouwer, hielp bij het over de grens smokkelen van vluchtelingen. Gearresteerd op 24 juni 1941.muur: midden, regel 05-02
Bongaerts,
Charles M.H.J.
∗ 1909-08-07
Venlo
† 1944-11-23
KZ Ladelund, KZ Neuengamme
Heerlen - vroeg verzet - pers - Ordedienst - Netw. Bongaerts - politie - Getrouwd met Trees (Theresa) Dahmen. Charles Bongaerts vocht in 1940 tijdens de vijfdaagse slag om Nederland als eerste luitenant der reserve aan de zwaar bevochten "Grebbenberglinie", die standhield tot de capitulatie. Na zijn demobilisatie werd hij eerst inspecteur van politie, later brandweercommandant in Heerlen. Hij was niet van plan, pas in actie te komen als de Duitsers waren vertrokken en bouwde binnen de brandweer en de OD een actieve verzetsgroep, die ook via zijn netwerk van oud-militairen begon met hulp aan uit Duitsland ontsnapte krijgsgevangenen.
Charles Bongaerts hield eens een Duits militair konvooi tegen en liet, onder het voorwendsel dat hij dringend ergens heen moest, een monteur zijn brandweerauto repareren terwijl drie Amerikaanse vliegeniers achterin zaten. (Joseph Marie Phillipe Bongaerts DFC, FC, OHK1)
Hij was voor de oorlog journalist bij het Limburgsch Dagblad in Heerlen geweest. Hij richtte samen met enkele anderen Het Vrije Volk op, niet te verwarren met het gelijknamige naoorlogse dagblad. Het was vooral gericht op mijnwerkers en was zeer goed geïnformeerd, omdat ze overal mensen hadden zitten, zelfs bij de SiPo in Maastricht! (Cammaert XI, p. 1077)
Later kwamen er naast de ontsnapte krijgsgevangenen andere vluchtelingen bij, zoals Joden. Als gevolg van infiltratie in de groep-Bongaerts door Vastenhout (Englandspiel) werden op 16 november 1943 Peeters, Reijnders en J.M.W. Clevis opgepakt. Van Megen werd op 5 april 1945 in het Duitse Dohnson doodgeschoten. Peeters overleed op 24 juni 1947 in Venlo. Hij was de ontberingen van het kamp Buchenwald niet meer te boven gekomen. Clevis kwam in mei 1944 vrij, Reijnders pas na de oorlog.
Bronnen: Traces of War en Cammaert p. 2-85, 3-136, 3-142 en vooral: Hoofdstuk IV §III. De groep-Bongaerts verstrikt in het Englandspiel: de affaire Vastenhout.muur: links, regel 16-01
Bouman,
Martinus
Bob
∗ 1899-05-05
Gouda
† 1943-05-02
Maastricht
Roermond - CCD - vroeg verzet - Ordedienst - april-mei-staking - Martinus Antonius Marie Bouman was eerste luitenant bij het KNIL, daarna hoofdcontrolleur bij de C.C.D. in Limburg en Oost-Brabant. Hij hielp neergestorte geallieerden en uit Duitsland ontsnapte krijgsgevangenen. In 1940 en 1941 nog individueel werkzaam, daarna met R.H. van de Vin uit Neeritter en pastoor Vullinghs uit Grubbenvorst. Via de groep Erkens kregen zij een groter verband. De mijnstaking werd hem fataal. Zie ook het artikel: Als de mijnwerkers staken tegen de Duitse bezetter. Ridder Militaire Willems-Orde 4e klas.
Meer in het verhaal Verzet in Valkenburgmuur: rechts, regel 04-04
Bruls,
Leo
∗ 1912-02-06
Sittard
† 1945-04-17
Dresden
Sittard - vroeg verzet - Groep Smit - politie - Léon Antoine Bruls uit Sittard was vliegtuigmecanicien. Na de capitulatie werd hij lid van de mijnpolitie op de Staatsmijn Maurits. Daaruit kunnen wij opmaken, dat hij bij de luchtmacht werkte. Ook uit het feit, dat hij de hand had weten te leggen op een aanzienlijke partij wapens, die hij aan Bartels en Dresen leverde. Hij voorzag ook de groep-Smit in Heerlen van wapens. (Cammaert hoofdstuk II, p. 100) Gearresteerd op 17 februari 1942, nadat op 2 februari een groot deel van de groep Smits was opgepakt. Wegens verboden wapenbezit en sabotage veroordeeld tot levenslang tuchthuis; in februari 1945 omgekomen bij vluchtpoging uit kamp (Cammaert II, p. 116, Bijlage V: Arrestaties in de groep-Smit) Dit wijkt af van de opgave door de oorlogsgravenstichting.nl. Daar lezen we bovendien: „Twee Limburgse zwagers komen om door oorlogsgeweld. Léon Bruls overleeft de ontberingen in verschillende Duitse concentratiekampen niet. Hij sterft in het subkamp Dresden van KZ Flossenbürg. Zijn zwager Jan Gerard Marie Hochstenbach (Geboren op 28 november 1923 te Sittard) overlijdt na een aanval met een trekbom op 7 november 1947 te Tasikmalaja in Indonesië.“muur: rechts, regel 17-04
Busch,
Elbertus Frederikus
∗ 1903-05-11
Apeldoorn
† 1943-05-25
Neuengamme
Hoensbroek - CPN - vroeg verzet - pers - Zijn jeugd bracht hij door in Zutphen, woonplaatsen in Zuid-Limburg Brunssum en vanaf 1931 Hoensbroek. Volgens de biografie op heemkundehoensbroek.nl was hij in de oorlog tuinman van beroep en werkte bij de Koninklijke Nederlandse Heidemaatschappij, kortweg Heidemij genoemd. In de kaartenbak van de CPN staat hij als mijnwerker vermeld. Medewerker van De Vonk. Gearresteerd op 05-02-1941, enkele dagen na de aanval van de Duitse troepen op de Sovjet-Unie.muur: midden, regel 10-02
Cahn,
David Leo
∗ 1923-12-07
Maastricht
† 1942-08-14
Auschwitz
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - Maastricht - Jood - vroeg verzet - Groep-Dresen - Joodse slagerszoon wonende aan de Lenculenstraat 9 te Maastricht. Hij was lid van leden van de civiele tak van de groep Dresen, die zich vooral bezighield met verspreiding van illegale pamfletten en geschriften. Om de aankoop van bijvoorbeeld wapens te financieren, werden foto’s van het koninklijk huis verkocht. Op 21 mei 1941 werd David Leo gearresteerd door de SiPo Maastricht i.v.m. vernielde bordjes “Verboden voor Joden” in het stadspark. Voor zijn woning werd een struikelsteentje geplaatst.Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.04-06
Caubo,
Jean
∗ 1891-04-28
Maastricht
† 1945-02-13
Außenkommando Dautmergen
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - Schin op Geul - vroeg verzet - Vluchtelingenhelper, afkomstig uit Schin-op-Geul, werkzaam bij Wagons Lits, lid van de Frans-Nederlandse groep Dutch-Paris met behulp van zijn hele gezin, gearresteerd op 12 februari 1944.
Hij viel bij de Duitsers onder de kategorie Nacht und Nebel gevangene. De bedoeling van dit systeem was, mensen spoorloos te laten verdwijnen, waarbij ze door slavenwerk kapot gemaakt werden.Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.01-02
Dael,
Jan
∗ 1909-01-01
Venlo
† 1945-03-09
Mauthausen
Venlo - vroeg verzet - L.O. - Jean Marie Dael was onder meer hotelbediende, chauffeur en kok, voordat hij uiteindelijk zijn roeping vond in de boekhandel en bibliotheek De Boemerang aan de Geldersepoort. Hij was vader van zes kinderen. Hij was vanaf de Duitse inval betrokken bij het verzet. Zijn woning en winkel op de Geldersepoort dienden als ontmoetingsplaats voor het verzet en als doorvoeradres voor onderduikers en Engelse piloten, omdat men ervan uitging, dat een plek, waar veel mensen kwamen, niet zo opviel. Maar zij werden vanuit een café aan de overkant geobserveerd. Op 12 mei 1944 werd in zijn woning de daar ondergedoken pilotenhelper Toon Mooren uit Vierlingsbeek gearresteerd. Er werden enkele tevergeefse pogingen ondernomen, hem te bevrijden, waaronder poging tot omkoping. Een week later werden daardoor de broers Leo en Jan Dael ook gearresteerd. Leo Dael kwam via Maastricht en Vught in Mauthausen terecht, waar hij op 1 maart 1945 overleed; zijn broer en Toon Mooren bezweken in hetzelfde kamp op respectievelijk 9 en 5 maart 1945. Zijn gezin vernam pas in 1947 dat Jan Dael was omgekomen in Mauthausen.muur: rechts, regel 27-05
Dael,
Leo
∗ 1907-09-12
Venlo
† 1945-03-01
Mauthausen
Venlo - vroeg verzet - L.O. - Leopold Franciscus Dael was opgeleid als automonteur. Voor zijn huwelijk met Henriette Hostermans kreeg hij een auto van zijn vader om zijn eigen taxibedrijf te beginnen. Leo en Henriette kregen van 1929 tot 1937 vier kinderen, drie dochters en een zoon, waardoor het voor Leo steeds moeilijker werd om zijn snel groeiende gezin te onderhouden met het beperkte inkomen uit zijn eenmanszaak. Om wat bij te verdienen, werkte hij als nachtwaker in een door de Duitsers als bureaugebouw gevorderde school gevorderde. Hij en zijn broer Jan Dael zaten vanaf het begin in het verzet.
Op 12 mei 1944 werd in de woning van zijn broer Jan, die al een tijd vanuit het tegenoverliggende café in de gaten werd gehouden, de daar ondergedoken pilotenhelper Toon Mooren uit Vierlingsbeek gearresteerd. Er werden enkele tevergeefse pogingen ondernomen, hem te bevrijden, waaronder een poging tot omkoping. Een week later werden de broers Leo en Jan Dael ook gearresteerd. Leo Dael kwam via Maastricht en Vught in Mauthausen terecht, waar hij op 1 maart 1945 overleed; zijn broer en A. Mooren bezweken in hetzelfde kamp op respectievelijk 9 en 5 maart 1945.muur: rechts, regel 28-01
Diederen,
Karel Joseph
∗ 1917-10-10
Hoensbroek
† 1943-03-02
KZ Sachsenhausen, Oranienburg
Hoensbroek - vroeg verzet - pers - Groep Smit - In zijn jonge jaren was hij actief in de jeugdbeweging. Hij was los werkman van beroep toen hij werd opgeroepen voor zijn dienstplicht. Vanaf 2 september 1937 bij het 3e Regiment Bereden Veld Artillerie, waar hij opklom tot de rang van wachtmeester. Na de capitulatie van het Nederlandse leger in mei 1940 werd hij gedemobiliseerd. Werd lid van de Groep Smit, die vooral in het begin oud-militairen aantrok. Zijn vader zegt, dat hij plannen had, naar Engeland te gaan. Volgens het inschrijvingsregister in de gevangenis van Maastricht was hij broodbezorger (bron van dit alles: zijn biografie op heemkundehoensbroek.nl) Volgens erelijst.nl was hij mijnwerker.
Gearresteerd op 13 februari 1942, veroordeeld tot Zuchthausstrafe, tuchthuisstraf, en overleden op 6 maart 1943. (Cammaert hoofdstuk II, Bijlage V, Arrestaties in de groep-Smit) Dergelijke verschillen wat betreft de sterfdatum in een concentratiekamp komen vaak voor. Bijvoorbeeld doordat iemand nog is gezien, nadat de boekhouding van het kamp hem/haar al voor dood had verklaard. Soms is niet eens duidelijk, waar iemand is gestorven, vooral, wanneer dat tegen het einde van de oorlog was. Dan is er meestal ook geen individueel graf.muur: midden, regel 11-02
Dobbe,
Theo
Hans
∗ 1901-03-19
Amsterdam
† 1944-09-05
Dieren, gem. Rheden
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - vroeg verzet - K.P. - Theo Dobbe was in zijn „burgerlijke“ beroep hoofdvertegenwoordiger en actief in het hele land. Hij werd in Zuid-Nederland de organisator voor de LKP, de koepelorganisatie van de knokploegen. In 1943 werd hij hoofd van de zogenaamde „opruimingsdienst“.
Zijn lichaam werd pas op 21 juni 1945 in Dieren gevonden. Hij behoorde niet tot de in Limburg woonachtige gesneuvelden en staat dan ook niet op een muur van het Provinciaal Vetzetsmonument. Maar zowel J.W. Hofwijk in "Het Grote Gebod" als Fred Cammaert noemen hem in hun hoofdstukken over de knokploegen in Limburg.Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.04-08
Dorst,
Mans
∗ 1905-12-10
Onstwedde
† 1942-11-12
Neuengamme
Heerlen - CPN - vroeg verzet - pers - Fabrieksarbeider, verbindingsman van De Waarheid. Gearresteerd op 13-01-1942.muur: midden, regel 06-01
Dresen,
Alf(ons)
∗ 1885-10-18
Luik
† 1944-01-05
Fort Rhijnauwen, Bunnik
Maastricht - vroeg verzet - Groep Erkens - Alphonse Henri Louis Dresen was chef-ladingmeester bij de Nederlandse Spoorwegen en wist als zodanig alles wat er in zijn gebied aan treinbewegingen gebeurde. Gehuwd, behoorde tot de verzetsgroep Erkens-De Liedekerke, gearresteerd juli 1942, gefusilleerd 5-1-1944 te Bunnik bij Utrecht. Begr. te Maastricht.
Hij was een broer van Pierre Dresenmuur: links, regel 30-04
Dresen,
Pierre
∗ 1897-02-07
Maastricht
† 1942-12-01
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - Groep-Dresen - Inwoner Maastricht, gedemobiliseerd beroepsmilitair, tijdelijk kassier distributiedienst, oprichter van de groep-Dresen, die zichzelf aanvankelijk ook wel RAF-groep noemde. (Cammaert hoofdstuk II-II. De groep-Dresen, vanaf p. 94). Zie ook Mestreech online
Hij was een broer van Alf Dresenmuur: links, regel 31-01
Duijnkerke /Duin… /Duyn…,
Jan M.
∗ 1902-10-25
Yerseke
† 1943-03-04
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - Groep-Dresen - De binnenvaartschipper J.M. Duynkerke vervoerde met zijn boot Maria doorgaans cement in binnen- en buitenland, maar ook vluchtelingen. De thuishaven van de Maria was de oude haven van Maastricht, het Bassin. Gearresteerd op 09-12-1941.muur: links, regel 31-02
Engeln,
Paulus Anthonius
Tom
∗ 1902-01-30
Purmerend
† 1945-04-27
KZ Ebensee
Maastricht - vroeg verzet - pers - Groep-Dresen - De in Maastricht woonachtige winkelier en manufacteur van lederwaren Paulus Anthonius (Tom) Engeln was van Duitse afkomst en was gescheiden van een Duitse vrouw, Betsy Wanger, met wie hij drie kinderen had. Die waren in 1942 4, 7 en 12 jaar oud. Hij drukte in de achterkamer van zijn bedrijf de illegale bladen “Vrij Nederland” en de “Oranje Post”, die via de groep Dresen werden verspreid. Hij bood onderdak aan de Amsterdamse jood Isidoor Brandon, die tevens zijn zakelijke partner werd, en diens vriendin Cor Meijer. Brandon had een schuld bij hem en was bovendien bang voor zijn hachje. Daarom hebben hij en Meijer Tom en de hele groep Dresen verraden. Op vrijdag 28 november 1941 werden hij en enkele anderen gearresteerd. In de dagen daarna werd bijna de hele verzetsgroep Dresen/Hage, drieëntwintig verzetsstrijders, opgepakt. Tegen de drie belangrijkste verzetslieden van de verzetsgroep “Oranje Koerier”, Pierre Dresen, Dirk Hage en Gerrit Spierings werd de doodstraf geëist en uitgesproken. Tom en acht anderen kwamen in het Kamp Amersfoort terecht. Via verschillende kampen zoals Buchenwald en het „Nacht- und Nebel“ kamp Natzweiler-Struthof (Elzas) tenslotte in het concentratiekamp Ebensee, waar hij in de ziekenbarak uiteindelijk aan uitputting bezweek op 27 april 1945, een week voor de bevrijding van het kamp. Hij werd 43 jaar.
Er ligt een struikelsteentje voor het huis Bredestraat 37, Maastricht
Uitgebreide biografiemuur: midden, regel 14-02
Erkens,
Niek /Nic
Van der Maas/ Niek
∗ 1894-10-10
Maastricht
† 1943-10-09
Fort Rhijnauwen (prov. Utrecht
Maastricht - Sittard - vroeg verzet - Groep Erkens - Nicolaas Egidius Erkens was getrouwd met een Luikse, hij sprak goed Frans en was organisator van grensoverschrijdend verzet naar België, vooral m.b.t. het smokkelen van vluchtelingen (Groep Erkens). Cammaert schrijft (Hoofdst.2, blz.85 en 87), dat hij in Sittard twee zussen had, bij wie hij een tijd lang ondergedoken zat en waar hij is gearresteerd op 11-11-1942. Dat was het gevolg van het Hannibalspiel, een infiltratie van de Marineabwehr in Groningen.muur: rechts, regel 18-03
Fleischeuer,
Ger
∗ 1889-02-25
Oirsbeek
† 1945-03-29
KZ Allach, Dachau
Oirsbeek - vroeg verzet - Op verzoek van rector Voesten uit Heerlen hielp gemeentesecretaris A.J.G. Fleischeuer uit Oirsbeek joden. Voesten maakte vermoedelijk zowel deel uit van de groep rond pater Beatus als de groep-Bongaerts. Op 15 februari 1943 arriveerden tien joden bij de Oirsbeekse gemeentesecretaris, die, omwille van een adequate huisvesting, zijn woning liet verbouwen. Als gevolg van de infiltratie door H. Vastenhout c.s. (Englandspiel) in de groep-Bongaerts vielen Fleischeuer en de joden op 16 november 1943 in handen van de Sipo (zie Cammaert hoofdstuk IV, p. 672).muur: rechts, regel 02-05
Giebels,
Jo
∗ 1909-09-06
Linne
† 1944-04-05
Bergen Belsen
Brunssum - vroeg verzet - pers - Groep Smit - De onderwijzer J.M.R. Giebels was lid van de groep-Smit. De kosten van de wapenaankopen bestreed men met de opbrengst van de verkoop van foto’s van de koninklijke familie. De Britse R.A.F. wierp die regelmatig af, waarna Giebels, mijnhulpopzichter A.M. van Puffelen uit Brunssum en fotograaf J. Daniëls uit Maastricht ze vermenigvuldigden. (Cammaert hoofdstuk II, p. 100). Omdat de groep-Smit zich ook met de verspreiding van illegale drukwerken bezighield, mogen we aannemen, dat zij ook andere dingen vermenigvuldigden. Arrestatie, net als bijna de hele groep, op 17 februari 1942. Tot „tuchthuisstraf“ veroordeeld.
Zie ook: Arrestaties in de groep-Smit (Cammaert hoofdstuk II, p. 118)muur: links, regel 05-03
Goffin,
Jules G.H.J.
∗ 1897-03-31
Noville-les-Bois
† 1943-10-09
Bunnik (Utrecht)
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - België - vroeg verzet - Groep Erkens - Hij was geen verzetsman in Limburg (NL), maar stond met het Limburgs verzet in intensief contact en komt daarom ook voor op deze lijst. Vanaf 1925 huisarts in ’s-Gravenvoeren. Hij werd in 1940 lid van het verzetsnetwerk Clarence. Hij werd de locale leider van dat netwerk, waarvoor hij talloze inlichtingen verzamelde, onder meer over bewegingen op de spoorwegen. Als gevolg van Hannibalspiel gearresteerd op 15 oktober 1942. Hij werd opgesloten in de gevangenis van Saint-Léonard en belandde via Vught in Bunnik. Begraven op het kerkhof van ’s Gravenvoeren. Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.02-02
Gronden, van der
Gerrit J.
∗ 1895-12-13
Dordrecht
† 1943-01-02
Neuengamme
Maastricht - Valkenburg - CPN - vroeg verzet - pers - Chauffeur en monteur bij de GGD (Gemeentelijke Geneeskundige dienst). verspreidde in de eerste functie ook veboden lectuur. Hij hielp mensen die gezocht werden, weg te komen en gaf zo nodig medische hulp. Dit alles in samenwerking met zijn broer A.C. van der Gronden. Bron ARCH00347.148, zie link hieronder.
Foto bovendien bij oorlogsgravenstichting.nl
Chauffeur-, gehuwd, verzorgde joodse onderduikers, gearresteerd 13-1-1942
Fred Cammaert schrijft in hoofdstuk 10: „maakte in zijn garage aan de Heugemer Weg in Maastricht stencils van De Vonk, de Limburgse editie van De Waarheid.“ … „lid van de Gemeentelijke Luchtbeschermingsdienst.“ … Gearresteerd „op 13 januari 1942“ … „Hij bezweek op 5 december 1942 in het concentratiekamp Neuengamme“ (bij Hamburg), is 47 jaar geworden. Zijn broer A.C. van der Gronden werkte mee in het Rayon Valkenburg van de LO.muur: rechts, regel 26-03
Haan,
M.J. (Sjef)
∗ 1921-08-23
Schaesberg
† 1944-04-18
KZ Sachsenhausen, Oranienburg
Schaesberg - vroeg verzet - Groep Smit - Mijnwerker op de Oranje-Nassau IV, gearresteerd op 02-02-1942, tuchthuisstraf. Omgekomen t.g.v. bombardement op Oranienburg (Cammaert hoofdstuk II: Bijlage V Arrestaties in de groep-Smit)
https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/2136/schaesberg-oorlogsmonumentmuur: rechts, regel 13-02
Hage,
Dirk
∗ 1909-02-17
Dreischor
† 1943-04-03
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - pers - Groep-Dresen - Dirk Izak Hage werd, na zijn demobilisatie als militair in 1940, douanier in de rang van hulpkommies en vond in het douanekantoor van Caberg (Maastricht) een aantal geestverwanten. In de groep Dresen zou hij een zo belangrijke rol gaan vervullen, dat die ook wel de groep Dresen-Hage wordt genoemd. Hij kocht via L.F.R. Spierings uit Rekem (België) een stencilmachine, waarop pamfletten werden geproduceerd. Aanvankelijk stond het apparaat afwisselend bij Dresen, Hage en Bartels, naderhand in de pastorie te Geulle bij Droitcourt. Hage nam het voortouw bij de opbouw van een Maastrichtse versie van de “Oranje Post”, een clandestien informatieblad. (Cammaert II, p. 103)
Hij staat o.a. op het Monument in het Rijksbelastingkantoor te Maastricht (zie link)muur: midden, regel 15-01
Houtappel,
(Ed)Mond
∗ 1901-10-18
Maastricht
† 1944-11-24
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - L.O. - Edmond Marie Hubert Ghislain Henri Houtappel was directeur van een wijnhandel en dreef aan de Wolfstraat 8 een grossierderij in levensmiddelen (Fa. Wed. R. W. Hustinx, Koffiebranderij, groothandel in koloniale waren). Reservekapitein in het Nederlandse leger, was tijdens de mobilisatie 1938-1940 belast met de leiding van het grenswachtdetachement Wahlwiller van het 13e Regiment Infanterie (aan de grens met Duitsland). In zijn militaire functie fotografeerde hij daar onder meer ten behoeve van de Belgische geheime dienst de Duitse stellingen in de Westwall (door de geallieerden Siegfried linie genoemd). Via zijn zwager Louis Evrard Hustinx, Belgisch consul in Maastricht, werden die gegevens naar Brussel doorgespeeld. Zijn buurman in de Wolfstraat was de slager Joseph W. Ummels. Zij hadden in de kelder een doorgang tussen de twee huizen gebroken, als eventuele ontsnappingsmogelijkheid. Dat heeft niet gebaat. Gearresteerd op 10 mei 1944 als gevolg van verraad door Gonnie Zeguers-Boere.
Zie zijn verhaal op Mestreech online en bij Cammaert VIb, vanaf pagina 649.muur: links, regel 32-02
Jacobs,
Karel
Père Hugues /Pater Hugo
∗ 1900-11-17
Antwerpen
† 1943-10-09
Bunnik (Utrecht)
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - België - vroeg verzet - pers - Groep Erkens - geestelijke - Hij was geen verzetsman in Limburg (NL), maar stond met het Limburgs verzet in intensief contact en komt daarom ook voor op deze lijst. Zijn verzetsactiviteit begon met het helpen vluchten van Franse krijgsgevangenen. Hij was Cisterciënzer monnik in de abdij van Val-Dieu, werd priester gewijd op 21 oktober 1932. Daarna doceerde hij kerkgeschiedenis in Val-Dieu, was conservator van het abdijmuseum en novicenmeester. Hij en zijn door hem opgeleide confrater Stephanus Muhren waren actief in het spionagenetwerk Clarence (plaatselijke leider: de huisarts Jules Goffin uit ’s Gravenvoeren) en in de bij Clarence zo genoemde groep Holland (van Nic. Erkens, op dat moment ondergedoken in Sittard). Val-Dieu en Voeren liggen in het midden van de driehoek Luik-Maastricht-Aken en waren dus geknipt als doorgeefluik voor vluchtnetwerken. De twee monniken verborgen vluchtelingen in het klooster en op de omliggende boerderijen en hielden de Duitse transportactiviteiten op de spoorlijnen van het grensgebied in de gaten. Ze werden gesteund door hun Duitse abt Alberich Steiger, die onder meer dineerde met hoge Duitse officieren. Samen met pater Hugo en Pol Nolens, kapelaan in Charneux, werd een geheime krant verspreid die in Charneux op stencils werd gereproduceerd en waarin de wandaden van het nationaal-socialisme in de drie landstalen aan de kaak werden gesteld (La Tribune Libre in het Frans, Het Vrije Woord in het Nederlands en Das Freie Wort in het Duits).
Opgepakt door de Geheime Feldpolizei op 19 maart 1943, de dag na pater Stefanus, als gevolg van het Hannibalspiel, werd Hugo Jacobs in Luik onderworpen aan harde verhoren in een succesloze poging, hem een bekentenis af te dwingen over de medeplichtigheid of betrokkenheid van de abt. Op 11 augustus 1943 werden hij en tien anderen door de krijgsraad in Utrecht ter dood veroordeeld wegens “spionage en bevoordeling van de vijand”. Zij werden op 9 oktober 1943 in Fort Rijnauwen bij Utrecht gefusilleerd. Op weg naar de executieplaats droegen hij en zijn kloostergenoot hun witte monnikenpij van de Cisterciënsers en zongen luidkeels een religieus lied. Zijn lichaam werd gecremeerd en de as later begraven op het kloosterkerkhof van Val-Dieu. Een gedenkplaat herinnert aan hem in Fort Rijnauwen en in de abdijkerk van Val-Dieu.Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.02-03
Janssen,
Sjef
∗ 1923-01-13
Heerlen
† 1943-03-29
Hamburg-Neuengamme
Heerlen - vroeg verzet - Groep Smit - Joseph Jean Elise Janssen was mijnbeamte, lid van de groep Smits en de internationale verzetsgroep en ontsnappingsroute Dutch-Paris, net als zijn oom Joseph Lejeune en Jean Caubomuur: links, regel 15-05
Kraft,
Lambert
Bèr
∗ 1902-02-06
Maastricht
† 1942-06-22
Neuengamme
Maastricht - CPN - vroeg verzet - pers - Handelsreiziger in stofzuigers. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in Maastricht op 14 juni 1939 was Bèr Kraft de lijsttrekker voor de CPN. Zij behaalden 5,18%. (verkiezingsuitslagen.nl)
Op 8 december 1940 wordt hij op last van de Sicherheitspolizei gearresteerd vanwege zijn betrokkenheid bij de hulp aan communistische vluchtelingen uit Duitsland in de jaren dertig.
Op 28 februari 1941 werden in Maastricht vijf communisten gearresteerd, zogenaamd op verdenking van betrokkenheid met de mijnstaking. Waarschijnlijker was het een teken van de afkoelende „vriendschap“ tussen Hitler en Stalin, zie hieronder. Behalve Bèr Kraft waren dat André Bos, Chris Heuts, J.J. Baartscheer en Bernhard Holty. Na een maand werden zij weer vrijgelaten. In zijn woning werd het illegale blad De Vonk gedrukt.
Op 23 of 25 juni 1941 wordt Lambert voor de derde keer opgepakt. Dit heeft alles te maken met de Duitse jacht op communisten nadat het Molotow-Ribbentroppact is verbroken.
Hij zat gevangen te Aken, Maastricht, Schoorl en tenslotte Neuengamme.
Bron: struikelsteentjes-maastricht.nl (pdf). muur: links, regel 33-03
Krans,
Cornelis
∗ 1887-03-30
Hoogezand
† 1944-03-02
Helmond
Helden - vroeg verzet - L.O. - carillon - Cornelis Krans woonde op een boerderij in Helden en huisvestte al vroeg in de oorlog een joods gezin in een ondergrondse schuilplaats op een steenworp afstand van zijn woning. Toen na de April-Meistakingen in 1943, waaronder de mijnstaking, de onderduik massale vormen aannam, kwam het verzet in Venlo op het idee, militaire opleidingskampen in de bossen van Noord- en Midden-Limburg op te zetten. Daarvoor stelde Krans enkele demontabele kippenhokken beschikbaar. Die werden herbouwd in de bossen achter de boerderij. Omdat de onderduikers het niet zo nauw namen met de eigen veiligheid, deden al gauw allerlei geruchten de ronde. De gevolgen van zoveel loslippigheid konden niet uitblijven. In juli 1943 overviel een grote Duitse troepenmacht het boskamp, dat net op tijd ontruimd was. De bewoners kwamen met de schrik vrij. Zo niet Krans. Hij werd opgepakt en overgebracht naar een gevangenis in Duitsland. Ernstig ziek keerde hij naar Nederland terug waar hij in maart 1944 overleed. (Dr. Fred Cammaert, redevoering bij de onthulling van de plaquette bij het vredescarillon.)muur: links, regel 20-05
Leclou,
Paul
∗ 1921-02-28
Voerendaal
† 1945-04-29
Nordhausen
Voerendaal - vroeg verzet - pers - Groep Smit - Paul Leon Willem Antoon Leclou zat op de Middelbare Technische School. Gearresteerd op 2 februari 1942, veroordeeld in Amsterdam tot tuchthuisstraf. Hij is bezweken in het kamp Dora (Nordhausen) op 29 april 1945, d.w.z. na de bevrijding van dat kamp.muur: rechts, regel 35-04
Lemson,
Henk
∗ 1924-04-15
Maastricht
† 1945-04-07
Makkum
Maastricht - vroeg verzet - K.P. - Groep-Dresen - onderduiker - Hendrik Th. Lemson was schrijver bij de directe belastingen, behoorde tot de belastinggroep Maastricht (Een verzetsgroep van voornamelijk belastingambtenaren die het werk van de groep Dresen voortzette, nadat die was opgerold). Hij moest onderduiken en deed dat in Makkum (Friesland), waar hij zich bij de KP-Sneek, groep III aansloot, gearresteerd bij een grote razzia als gevolg van verraad door de Nederlandse SD-handlangers Jan Harm Brouwer en Matthijs Adolf Ridderhof. Gefusilleerd achter de toenmalige marechausseekazerne. Zijn naam staat met die van vijf andere gefusilleerde verzetsmensen op het verzetsmonument in Makkum. Vijf mensen van de KnokPloeg, die inmiddels was opgegaan in de Binnenlandse Strijdkrachten: Bob Dijkstra (BS),, Sjoerd Adema (BS), Koos Keller (BS), Henk Lemson (BS), Jan Emmens (BS), evenals de gastvrije veehouder Fetze Elgersma van de LO. Verder nog een van zijn onderduikers: Herman Falkena. Begraven te Makkum.
Monument in het belastingkantoor Maastrichtmuur: links, regel 32-04
Liedekerke de Pailhe, de
Raphael R.E.J.G.
∗ 1903-04-15
Eijsden
† 1943-10-09
Fort Rhijnauwen, prov. Utrecht
Eijsden - België - vroeg verzet - Groep Erkens - Hij was gedemobiliseerd reserve-luitenant van het Belgische leger maar woonde in Nederland, op kasteel Eijsden. Cammaert p. 3-136. In Eijsden is de Graaf de Liedekerkestraat en in Budel-Dorpplein de Liedekerkestraat naar hem vernoemd. Lid van de familie De Liedekerke. Gearresteerd als gevolg van het Hannibalspiel, een infiltratie van de Marineabwehr in Groningen. Hij was een van de elf leden van de Nederlandse verzetsgroep rond Niek Erkens die door de Duitsers in fort Rhijnauwen bij Bunnik, provincie Utrecht, werden geëxecuteerd. Zijn vrouw werd vrijgelaten op 21-10-1943
Zie ook Monument der gevallen verzetslieden (Vroenhof, Eijsden)muur: links, regel 08-02
Lokerman,
Jo S.H.
Thijs
∗ 1901-02-05
Rotterdam
† 1945-02-11
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - L.O. - pers - carillon - Districtsleider van de LO in Maastricht. Uitzonderlijk in het katholieke zuiden van toen was deze districtsleider niet alleen sociaaldemocraat maar ook nog een gereformeerde „Hollander“, dus iemand van „boven de rivieren“. „Op 11 mei 1940 werd een groep Belgische krijgsgevangenen over de Wilhelminasingel naar het station afgevoerd. Thijs Lokerman, een Maastrichtse machinist en gemeenteraadslid voor de SDAP, leidde door een gefingeerde vechtpartij met een vriend de aandacht van enkele bewakers af, waardoor een aantal krijgsgevangenen kon ontsnappen. Wellicht was dit de eerste daad van verzet in Maastricht.“ (Mestreech online).
In zijn redevoering bij de onthulling van de plaquette bij het vredescarillon zei Dr. Fred Cammaert o.a.: „Maastrichtenaar en verzetspionier Jo Lokerman werkte als treinmachinist voor de Nederlandse Spoorwegen. Hij begon al vroeg in de oorlog met de hulp aan Franstalige krijgsgevangenen, naderhand ook geallieerde vliegeniers. Daarnaast raakte hij betrokken bij de hulp aan joden en verspreidde hij verzetsbladen.“… „Lokerman gebruikte zijn beroep om illegale bladen in treinen te verspreiden en knoopte verbindingen aan met Belgische collega’s, zodat de mogelijkheid ontstond Engelandgangers en joodse vluchtelingen per spoor naar Frankrijk en zo mogelijk naar Zwitserland en Spanje te laten uitwijken.“ (Cammaert VIb, p. 643.) Bovendien was hij een van de oprichters van de Maastrichtse onderduikorganisatie waaraan hij enige tijd leiding gaf. Als gevolg van het verraad door de bordeelhoudster Zeguers-Boere viel hij op 9 mei 1944 in handen van de SiPo. (Cammaert VIb, vanaf pagina 649)
In februari 1945 kwam hij in kamp Neuengamme om het leven.muur: links, regel 32-05
Meulensteen,
Hendrik A.C.
∗ 1886-03-28
Dinther
† 1943-02-05
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - Groep-Dresen - Scheepsbevrachter. Zijn zoons voeren op een binnenvaartschip. Exploiteerde met zijn echtgenote het schipperscafeetje van haar ouders aan de Franschensingel. De stamtafel of het achterkamertje werd weldra het vaste ontmoetingspunt van de groep Dresen. Meulensteen kende natuurlijk betrouwbare schippers voor clandestiene vracht naar België. In en rondom huis verborg hij wapens en bij de ENCI kalkgroeve gestolen explosieven. Meulensteen verzamelde ook militaire inlichtingen.
Bron en meer informatie: biografie bij struikelsteentjes-maastricht.nl (pdf)
Gearresteerd op 2 december 1941 als gevolg van verraad door de compagnon van Tom Engeln. Voor meer details zie aldaar.
Struikelsteentje op de Fransensingel 65
Zie ook Cammaert, hoofdstuk II, §II: De groep-Dresen).muur: links, regel 34-02
Muhren,
Piet
Père Étienne /Pater Stephanus
∗ 1908-09-14
Bergen-op-Zoom
† 1943-10-09
Bunnik (Utrecht)
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - België - vroeg verzet - pers - Groep Erkens - geestelijke - Petrus („Piet“) Johannes Cornelis Muhren was geen verzetsman in Limburg (NL), maar stond met het Limburgs verzet in intensief contact en komt daarom ook voor op deze lijst. Hij trad in 1929 als broeder Canisius in het noviciaat van de Nederlandse cisterciënzerabdij Mariënkroon in, maar in 1933 verhuisde hij naar de abdij Val-Dieu (Godsdal) in Aubel, België, net over de grens van het Nederlandse Zuid-Limburg, omdat die met een tekort aan personeel kampte. Daar kreeg hij de kloosternaam Stephanus (Frans: Étienne). Hij werd er priester gewijd op 5 juli 1936. De volgende jaren was hij cantor en doceerde hij canoniek recht, dogmatiek en filosofie aan de interne onderwijsinstelling. Toen de Wehrmacht in 1940 binnenviel, vluchtte hij aanvankelijk naar het westen, wantrouwend tegenover zijn Duitse abt, maar keerde daarna terug en sloot zich aan bij het verzet, samen met zijn confrater Hugo Jacobs. Via de huisarts Jules Goffin uit ’s-Gravenvoeren kwamen zij in contact met het verzetsnetwerk Clarence en de bij Clarence zo genoemde groep Holland (van Nic. Erkens, op dat moment ondergedoken in Sittard bij zijn zussen). Hij observeerde de transporten van het Duitse leger op de spoorlijnen in de omgeving tijdens uitgebreide fietstochten en verklaarde dit met bezoeken aan vrouwen die pastorale hulp nodig hadden, wat hem de bijnaam Père Amoureux opleverde. Val-Dieu en Voeren liggen in het midden van de driehoek Luik-Maastricht-Aken en waren dus geknipt als doorgeefluik voor vluchtnetwerken. De twee monniken verborgen vluchtelingen in het klooster en op de omliggende boerderijen en hielden de Duitse transportactiviteiten op de spoorlijnen van het grensgebied in de gaten. Ze werden gesteund door hun Duitse abt Alberich Steiger, die onder meer dineerde met hoge Duitse officieren. Samen met pater Hugo en Pol Nolens, kapelaan in Charneux, werd een geheime krant verspreid die in Charneux op stencils werd gereproduceerd en waarin de wandaden van het nationaal-socialisme in de drie landstalen aan de kaak werden gesteld (La Tribune Libre in het Frans, Het Vrije Woord in het Nederlands en Das Freie Wort in het Duits).
Op 18 maart 1943, een dag voor P. Hugo, door de Geheime Feldpolizei als gevolg van het Hannibalspiel gearresteerd. Op 11 augustus 1943 werden hij en tien anderen door de krijgsraad in Utrecht ter dood veroordeeld wegens “spionage en bevoordeling van de vijand”. Zij werden op 9 oktober 1943 in Fort Rijnauwen bij Utrecht gefusilleerd. Op weg naar de executieplaats droegen hij en zijn kloostergenoot hun witte monnikenpij van de Cisterciënsers en zongen luidkeels een religieus lied. Zijn lichaam werd gecremeerd en de as later begraven op het kloosterkerkhof van Val-Dieu. Een gedenkplaat herinnert aan hem in Fort Rijnauwen en in de abdijkerk van Val-Dieu.Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.02-04
Nijst,
Charles Joseph
∗ 1916-03-05
Kerkrade
† 1944-01-18
KZ Groß-Beeren, Kreis Teltow
Valkenburg - vroeg verzet - pers - Student. In Het Land van Valkenburg stond: „Hij weigerde loyaliteitsverklaring te ondertekenen en dook onder. Gearresteerd (datum onbekend) wegens het verspreiden van illegale lektuur.“
Bij de Oorlogsgraven­stichting staat een bronnenlink waar hij vermeld wordt als student aan de Katholieke Economische Hoogeschool te Tilburg. Verder staat er, in tegenstelling tot het hierboven vermelde: „Te werk gesteld bij de Arado Flugzeug Werke te Brandenburg a.d. Havel. Werd op 6 october 1943 gearresteerd. Aanleidig was een uitlating in een begin September gehouden particulier gesprek. Hij werd tot twee maanden gevangenis veroordeeld. Omstreeks 15 December ontving de familie bericht van het Zweedsche Gezantschap dat Nyst niet was vrijgelaten, doch overgebracht naar een Arbeitserziehungslager te Gross Beeren en vandaar naar het Konzentrationslager te Sachsenhausen bij Oranienburg. Op 18 Februari 1944 werd intusschen aan de familie te Maastricht medegedeeld, dat hij op 18 Januari 1944 in Gross Beeren aan ‘Herzschwäche’ was bezweken.“
Meer in het verhaal Verzet in Valkenburg
Charles Joseph Nijst op de lijst van personen die tijdens de bezetting belangrijk waren voor Valkenburg.muur: rechts, regel 26-04
Oppen, van
Jules Louis Antoine
∗ 1882-05-10
Maastricht
† 1943-02-16
Vught
Venlo - vroeg verzet - geestelijke - Deken Jules van Oppen was de eerste die in Venlo en in heel Limburg de eerste geestelijke, zijn verzet met de dood moest bekopen. Na de inval van de Duitsers op 10 mei 1940 voerde hij actie tegen de Duitse films die in de Venlose bioscopen werden gedraaid. Deze waren naar de mening van de kerk immoreel en anti-vaderlands. Voor zijn film-adviezen werd hij diverse malen door de Duitsers ter verantwoording geroepen. De deken trok er zich echter niets van aan. Gevolg was dat hij na zijn waarschuwing voor de film Kora Terry, met Marika Rökk in de hoofdrol, die in mei 1942 in de Venlose bioscopen draaide, in september 1942 werd opgepakt en in het concentratiekamp te Amersfoort terecht kwam, vanwaaruit hij op 16 januari 1943 naar Vught werd gebracht. Daar overleed hij op 16 of 17 februari. (Bron: Gemeentearchief Venlo)
Van de Martinuskerk hebben drie priesters hun verzet met hun leven betaald. Op de plaquette aan die kerk vinden we hun namen en bovendien die van dominee Henk de Jong.muur: rechts, regel 30-04
Partouns,
Jozef J.G.
∗ 1911-01-03
Eijsden
† 1945-02-08
Vaihingen
Eijsden - vroeg verzet - Groep Erkens - Joseph Jean Gerard Partouns was laboratoriumbediende. J. Arpots, J. Partouns en J. Reintjens waren drie jongeren van wie er één bij de Nederlandse Spoorwegen werkte. Het drietal noemde zich het “Oranjedriehoekje”. Zij noteerden alle bijzonderheden over het treinverkeer en gaven de gegevens door aan gemeentesecretaris Hubert Smeets, die ze op het gemeentehuis overtypte op vloeitjes. Arrestatie in Eijsden op 05-11-1942. (Cammaert hoofdstuk II, p. 78) Gevangen in Nacht und Nebel-kamp Natzweiler, omgekomen in Vaihingen, volgens de oorlogsgravenstichting op 14-01-1945.
Zie ook: Monument der gevallen verzetslieden in Vroenhof, Eijsdenmuur: links, regel 08-03
Peussens /Peusens,
Chris H.J.
∗ 1907-05-28
Eijsden
† 1942-12-30
KZ Sachsenhausen, Oranienburg
Eijsden - vroeg verzet - ongeorganiseerd verzet - Christiaan Hubertus Josephus Peusens was fourage-handelaar. „Soms liep het mis. Drie gezinsleden van de familie Peussens uit Eijsden, twee broers en een zuster, beschikten over verschillende, los van elkaar staande verbindingen met verzetsmensen in Amsterdam. Afgezien van twee politiebeambten waren deze relaties bonafide. Enige tijd verliep de mensensmokkel zonder noemenswaardige incidenten. Tot 18 juli 1942 staken vermoedelijk enkele tientallen joden met hulp van de Peussens de grens met België over. Die dag hielden vier Amsterdamse SiPo-leden en twee marechaussees de drie helpers aan. Vermoedelijk waren ze getipt door de Amsterdamse politiebeambten. C.H.J. Peussens kwam op 30 december 1942 in Sachsenhausen om het leven. M.J.H. Peussens werd uit hetzelfde kamp ontslagen en keerde op 28 april 1944 in zijn woonplaats terug. Mejuffrouw J.M.H. Peussens werd niet naar Duitsland gedeporteerd en kon na een kort verblijf in een Amsterdamse gevangenis huiswaarts keren.“ (Cammaert V, p. 397)
Er was ook een C. Peussens actief in de groep-Blok, de „pilotengroep“ van de Belastinggroep Maastricht, maar dat was niet dezelfde persoon.
Zie ook: Monument der gevallen verzetslieden (Vroenhof, Eijsden)muur: links, regel 08-04
Regout,
Robert
∗ 1896-01-18
Maastricht
† 1942-12-28
Dachau
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - Maastricht - vroeg verzet - geestelijke - Robert Hubert Willem Regout was jezuïet en rechtsgeleerde. In 1934 promoveerde aan de Nijmeegse universiteit over de leer van de „rechtvaardige oorlog“. Vanaf 1939 was hij er buitengewoon hoogleraar volkenrecht. Tijdens de bezetting gaf hij overal voorlichting over de volkenrechtelijke beperkingen waaraan een bezetter zich moet houden, bijv. in een artikel van juni 1940 „De rechtstoestand in bezet gebied“ over het Haags Landoorlogreglement. Hij werd door de bezetters vanwege zijn houding, zijn agitatie en kennis van zaken gevreesd en werd eind juni 1940 gearresteerd.Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.04-23
Rocks/Roks,
Jan Joseph
∗ 1883-05-21
Sibbe
† 1944-03-03
Natzweiler-Struthof
Valkenburg - vroeg verzet - Groep Erkens - Lid van de vroege verzetsgroep Erkens in Maastricht, medeeigenaar van het pension Samoshuis, het latere Parkhotel Rooding / Atlanta. Nic Erkens heeft een tijd bij hem ondergedoken gezeten. Gearresteerd in Valkenburg op 19-11-1942 in het kader van het Hannibalspiel, beschuldigd van het verspreiden van verzetslectuur. Piet Roks kwam door omstandigheden te laat thuis, zag de overvalwagens voor hun huis staan en kon bijtijds ontkomen. Jan Joseph is overleden in het Nacht und Nebel kamp Natzweiler (Elzas) op 3 maart 1944.
Bidprentje (let op de spelling!)
De gevallenen van Valkenburg
Meer in het verhaal Verzet in Valkenburg
Jan Joseph Rocks/Roks op de lijst van personen die tijdens de bezetting belangrijk waren voor Valkenburg.muur: rechts, regel 27-02
Rooyackers /Rooijackers,
Wim A.
∗ 1918-03-13
Heerlen
† 1944-09-05
Vught
Heerlen - vroeg verzet - K.P. - pers - politie - Wilhelmus Antonius (Wim) Rooijackers was handelscorrespondent en agent van de mijnpolitie. Hij hield zich al vroeg bezig met de hulp aan uit Duitsland gevluchte krijgsgevangenen. (Cammaert III, p. 217) en was betrokken bij een mislukte aanslag (Cammaert IV, p. 286) Ook was hij actief in de groep die in Zuid-Limburg het illegale blad Het Parool verspreidde. (Cammaert XI, p. 1050) Hij werd gearresteerd tegelijk met de vroedvrouw A.M. Bensen-Offermans, die weer vrij zou komen bij de overval op de gevangenis van Maastricht.
Maar Wim Rooijackers was een van de velen, die rond Dolle Dinsdag in Kamp Vught zijn gefusilleerd.muur: links, regel 17-03
Schoenmaeckers,
Paul
Jean
∗ 1886-09-21
Amby (Maastricht)
† 1945-04-21
Obrnice (Č)
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - Amby - België - vroeg verzet -

Ceremonie struikelsteentjes

Paul Fernand Cécile Ghislain Marie Schoenmaeckers uit Amby trouwde op 12 juni 1911 met Hélène Palmers in Stevoort bij Hasselt, zij woonden sindsdien in Rekem (Belgisch Limburg). Zij sloten zich tijdens de bezetting aan bij het ontsnappingsnetwerk Comète/Komeet, samen met hun zoons Michel, Jean en diens vrouw Marguerite De Bissy. Zij werkten er voor Line. Dat was de schuilnaam van Olympe Félicie Henriette DOBY. Paul en zijn vrouw Helene verborgen ook een Joods meisje in hun huis. De meeste vluchtelingen, die deze groep verder hielp (meestal naar Brussel), waren neergestorte geallieerden, die vooral uit de regio Maastricht werden „aangeleverd“, met name door Pauls zussen Hélène en Adèle, die nog in het ouderlijk huis in Amby woonden. Paul en Michel werden gearresteerd op 26 november 1943, Jean kon nog net ontsnappen. Paul is gestorven tijdens een transport in de buurt van Obrnice (Duits: Obernitz), Tsjechische republiek.
De jongste zoon Michel werd geboren op 8 december 1919 te Rekem (B). Hij verzorgde met name de onderduikers in de bossen rond Lanaken en Rekem. Werd op 15 september 1944 vermoord in het Nacht und Nebel concentratiekamp Sonnenburg; 24 jaar oud. Het doel van deze speciale kampen was de verzetslieden administratief te laten verdwijnen; van de gevangen werd niets genoteerd en de familie werd niet ingelicht.
Schoenmaeckerskruis voor Paul & Michel S. in het bos bij Rekem: N50° 55.259 E 005° 39.935
Struikelsteen voor Paul en zijn zus voor het ouderlijk huis, Bergerstraat 2-4 in Amby

Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.02-05
Schoenmaeckers /-makers,
Hélène
Lèneke
∗ 1894-07-03
Kapelhof-Rekem (B)
† 1945-07-11
Sankt Gallen (CH)
- Amby - vroeg verzet - Groep Erkens -

Ceremonie struikelsteentjes

Marie Clotilde Hélène Schoenmaeckers kwam uit een echt verzetsgezin. Ook haar zus Adèle en haar broer Paul met zijn zoons waren nauw betrokken bij het verzet. Ze was ongetrouwd en deed vrijwilligerswerk. De moeder van Hélène, Pauline de Rosen was bevriend met het echtpaar De Liedekerke in Eijsden. Omdat zij goed Frans spraken, werden Hélène en haar zus Adèle door graaf De Liedekerke om hulp gevraagd bij de opvang van Franstalige ontvluchte krijgsgevangenen. Daar kwam hulp aan andere vluchtelingen bij. Onder andere met hulp van hun broer Paul, die sinds zijn huwelijk weer in België woonde en die lid was van de Komeetlijn. De vluchtelingen werden naar Belgie gebracht, ofwel via Eijsden ofwel van Borgharen (NL) naar Smeermaas (B) over de Maas. Hélène en Adèle werden gearresteerd in hun ouderlijk huis, de Withuishof in Amby op 5 november 1942. Adèle werd de volgende dag vrijgelaten. Lèneke zat in Ravensbrück, overleden vlak na haar bevrijding in een sanatorium in Zwitserland, doodsoorzaak waren de geleden ontberingen.

muur: links, regel 01-02
Senster,
Hein
∗ 1914-12-21
Vaals
† 1945-05-03
Lübecker Bucht
Vaals - CPN - vroeg verzet - ongeorganiseerd verzet - Hendrik Servatius Jozef Senster was mijnwerker. Gearresteerd op kermismaandag 23 juni 1941, anderhalve maand na de inval van de Duitsers in Nederland. Hij had, samen met een groep jongeren uit Vaals, een demonstratie georganiseerd. Na afloop hebben de jongeren uit protest het straatvuil richting Duitse grens geveegd. Twee jongens uit de groep werden gearresteerd. Hub Hermans werd overgebracht naar het concentratiekamp Amersfoort en zou later weer vrij komen. Hein kwam in Neuengamme bij Hamburg terecht. Hij had geen succes met schrijven vanuit het kamp. Een brief naar een Duits adres (in Vaalserquartier, net over de grens) kwam wel aan.
In mei 1945 werden de gevangenen uit het kamp Neuengamme overgebracht naar schepen in de Lübecker Bucht. Welke bedoeling de SS daarmee had is nooit met zekerheid achterhaald. De schepen werden gebombardeerd door de geallieerden in de veronderstelling, dat het om troepentransportschepen ging, en misschien was dat juist het idee erachter. Daarbij vond Hein Senster de dood.muur: rechts, regel 25-06
Smeets,
Alphons
∗ 1887-07-14
Mheer (L)
† 1943-10-09
Fort Rhijnauwen, prov. Utrecht
Eijsden - vroeg verzet - Groep Erkens - Michiel Hubert Alphonse Smeets was fruitkweker en -handelaar in Eijsden, buurman en pachter van Raphael de Liedekerke en broer van de gemeentesecretaris Hubert Smeets.
In de loop van 1941 ontstond in Eijsden een verzetsgroep vanuit het plaatselijke harmonieorkest, zie de inleiding boven de lijst van gesneuvelden van Eijsden. Die hield zich vooral bezig met het over de grens smokkelen van mensen, die door de Duitsers werden gezocht, maar ook met inlichtingenwerk. Alphons Smeets moest voor zijn werk vaak naar België.
Gearresteerd als gevolg van het Hannibalspiel, een infiltratie van de Marineabwehr in Groningen.
Zie ook: Monument der gevallen verzetslieden in Vroenhof, Eijsdenmuur: links, regel 07-05
Smeets,
Hubert
∗ 1892-08-27
Noorbeek;
† 1943-10-09
Fort Rhijnauwen, prov. Utrecht
Eijsden - vroeg verzet - Groep Erkens - C.H.A Smeets was gemeentesecretaris en broer van Alphons Smeets. Medewerker van de belgische spionagegroep Luc, sectie Renkin. Hij riep de hulp in van J. Arpots, Jozef Partouns en J. Reintjens, drie jongeren van wie er één bij de Nederlandse Spoorwegen werkte. Het drietal noemde zich het “Oranjedriehoekje”. Zij noteerden alle bijzonderheden over het treinverkeer en gaven de gegevens door aan Smeets, die ze op het gemeentehuis overtypte op vloeitjes.
Op 15 oktober 1942 gearresteerd als gevolg van het Hannibalspiel, een infiltratie van de Marineabwehr in Groningen. (Cammaert hoofdstuk II noemt overigens twee arrestatiedata. In een bijlage vermeldt hij ook 7 oktober 1942.) De krijgsraad van de Duitse luchtmacht legde Smeets op 11 augustus 1943 in Utrecht de doodstraf op. In Eijsden is de Hubert Smeetsstraat naar hem vernoemd.
Zie ook: Monument der gevallen verzetslieden in Vroenhof, Eijsdenmuur: links, regel 08-01
Smit,
Sjef
∗ 1916-09-09
Roermond
† 1942-09-17
Amsterdam
Heerlen - vroeg verzet - Groep Smit - politie - Jef Smit was voor de oorlog beroepsmilitair, koos na de demobilisatie in juli 1940 voor een dienstverband bij de marechaussee in Heerlen. Lang hield hij het er niet vol. Het was hem een doorn in het oog dat het openbaar optreden van N.S.B.-ers en andere pro-Duitse elementen ongestraft bleef. Toen bovendien duidelijk werd dat anti-N.S.B.-sentimenten de kop moesten worden 107 ingedrukt, was voor hem de maat vol. Hij verloor het vertrouwen in de leiding van de marechaussee en in het voorjaar van 1941 nam hij ontslag. Op 19 juni trad hij als bankwerker in dienst van de Oranje Nassaumijn waar hij dynamietstaven achterover drukte voor het plegen van sabotageacties.(Cammaert II, p. 107)
Hij zocht en vond contact met voormalige militairen en anderen die zo dachten als hij, in de mijnen en daarbuiten. Zo ontstond de Groep Smit.
Smit is gefusilleerd en werd herbegraven op 17 mei 1954 in Maastricht in graf R 20b op de Gemeentelijke begraafplaats aan de Tongerseweg, ererotonde R: graven van 6 omgekomen Limburgse verzetsmensen.muur: links, regel 19-02
Smits,
Frank G.
∗ 1919-08-29
† 1944-04-04
Utrecht
Hulsberg - vroeg verzet - Student - Rechtenstudent. Hij weigerde de loyaliteitsverklaring te ondertekenen en ging in de verzetsbeweging (bracht activiteiten van de Duitsers op Nederlandse vliegvelden in kaart en gaf deze door aan de geallieerden), gearresteerd 12-08-1943, verdacht van samenzwering. Na verblijf in diverse gevangenissen uiteindelijk door een speciale krijgsraad ter dood veroordeeld en dan gefusilleerd wegens verboden wapenbezit.
Meer in het verhaal Verzet in Valkenburg
Frank G. Smits op de lijst van personen die tijdens de bezetting belangrijk waren voor Valkenburg.muur: links, regel 24-04
Soesman,
Gerard L.R.
∗ 1922-06-23
Valkenburg
† 1945-01-21
Auschwitz/Oświęcim
Maastricht - Valkenburg - CPN - Jood - vroeg verzet - pers - Staat in de Erelijst van gevallenen 1940 - 1945, in de kategorie Verzet, maar niet vanwege zijn Joodse vader, Jacob Soesman. Vanwege zijn niet-Joodse moeder Christina Johanna Maria Prick werd hij misschien door de Joodse gemeenschap in Valkenburg ook als niet-Joods beschouwd. Maar toch staat hij op de site van het Joods Monument, met de beschrijving „Gerhard Lodewijk Robertus Soesman, die de middelbare handelsschool had gevolgd, woonde in Maastricht. Hij werkte ondergronds voor de Nederlandse communistische partij (CPN). Hij verspreidde kranten, waaronder De Vonk. Door toedoen van de V-man (informant) Engwirda werd hij op 24 januari 1942 in Maastricht gevangen genomen. Hij werd opgesloten in de gevangenis in Maastricht en vervolgens via het concentratiekamp Vught naar Auschwitz gedeporteerd.”
Zie ook Genealogie Soesman
Meer in het verhaal Verzet in Valkenburg
Gerard L.R. Soesman op de lijst van personen die tijdens de bezetting belangrijk waren voor Valkenburg.muur: links, regel 35-04
Spreksel,
Charles
∗ 1916-07-03
Heerlen
† 1945-01-07
KZ Schömberg, KZ Natzweiler
Heerlen - vroeg verzet - pers - Groep Smit - Oud-militair en etaleur. Verspreidde in het begin illegale bladen en stencils, die door kapelaan E. Hennekens uit Valkenburg werden geleverd. Zij kregen in toenemende mate steun van jongeren, voornamelijk familieleden en goede vrienden. Tegen het einde van 1940 hadden de middelbare scholieren A.J.A. Rameckers, P.L.W.A. Leclou en H.H. Baeten een illegaal groepje gevormd.(Cammaert hoofdstuk II, pp. 109 -110) Volgens bidprentje gearresteerd op 2 feb. 1942 en via Maastricht, Amsterdam, Amersfoort, Vught, Buchenwald, Natzweiler, Dachau, Ottobrünn in Dautmergen beland, waar hij op 6 jan. 1945 stierf.
Akte van overlijden op oorlogsbronnen.nlmuur: links, regel 19-03
Tobben,
Harrie /Harry
∗ 1917-08-24
Heerlen
† 1945-03-15
Hameln (D
Heerlen - vroeg verzet - pers - Ordedienst - Netw. Bongaerts - politie - carillon - Oud-militair en na zijn demobilisatie door de Duitsers in 1940 lid van de mijnpolitie. Was o.a. betrokken bij sabotage in de Oranje-Nassaumijn I (O.N. I) te Heerlen, wat door de SiPo werd achterhaald. In juni 1942 dook hij onder in Baexem op advies van bevriende politiemensen, maar hij ging gewoon door met zijn hulp aan vluchtelingen. Uit de redevoering van Dr. Fred Cammaert bij de onthulling van de plaquette bij het vredescarillon.): „Onder de bezielende leiding van Charles Bongaerts gingen hij en andere oud militairen zich toeleggen op alle mogelijke verzetsactiviteiten, variërend van hulp aan joden, geallieerde vliegeniers en onderduikers tot het verzamelen van wapens en inlichtingen, de vervaardiging en verspreiding van illegale bladen en het plegen van sabotage. Door infiltratie van provocateurs in Duitse dienst werd hij op 6 augustus 1943 opgepakt.“muur: links, regel 19-05
Treuen,
Theo
∗ 1914-07-24
Tegelen
† 1942-09-17
Amsterdam
Voerendaal - vroeg verzet - Groep Smit - Het ouderlijk huis van Theodorus Gerardus Johannes Peter Treuen stond in de Maasstraat nr. 43 te Steyl. Hij was slagersknecht bij slagerij Leenders in Voerendaal en tijdens de vooroorlogse mobilisatie militair. In de loop van 1940 wordt hij door de eveneens gedemobiliseerde Jozef Smit benaderd. Via Theo Treuen worden ook de scholieren Paul Leclou, A. Rameckers en H.H Baeten in de groep opgenomen. (Cammaert II, pp. 109-110) Een infiltrant verraadt de groep Smit aan de Duitsers. Theo werd gearresteerd in de slagerij. Op 16 juli 1942 worden Smit en Treuen in Amsterdam ter dood veroordeeld en de andere leden van hun groep tot opsluiting in een concentratiekamp.muur: rechts, regel 35-05
Verhagen,
Douwe
∗ 1917-10-08
Assen
† 1943-01-04
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - Groep-Dresen - Douwe Verhagen was in mei 1940 beroepssergeant aan de afsluitdijk. Na de capitulatie en krijgsgevangenschap werd hij net als vele collega’s douanier. Aanstelling als tijdelijk hulpcommies invoerrechten en accijnzen, vanaf zomer 1940 aan het grenskantoor Maastricht-Caberg. Daar heerste een sterke anti-Duitse stemming. Hij werd gearresteerd op 2 december 1941 muur: links, regel 37-01
Vlemmings,
Lambert
∗ 1918-11-10
Breda
† 1945-02-23
Dachau
Heerlen - vroeg verzet - pers - Groep Smit - Lambertus Arnoldus Vlemmings was oud-militair en na zijn demobilisatie door de Duitsers in 1940 besteller bij Van Gend & Loos. Verspreidde in het begin illegale bladen en stencils, die door kapelaan Hennekens uit Valkenburg werden geleverd. „Vanaf het voorjaar van 1941 legde de groep-Smit zich ook toe op het vergaren van inlichtingen en het verzamelen en kopen van wapens, munitie en explosieven. Met de leiding hiervan belastte Smit L. Vlemmings.“ (Cammaert hoofdstuk II, p. 110). Gearresteerd op 02-02-1942, veroordeeld tot 12 jaar tuchthuis, overleden te Dachau 23-02-1945.muur: links, regel 19-04
Vullinghs,
Hendrik Jacob
Henri
∗ 1883-09-14
Sevenum
† 1945-04-09
Bergen-Belsen
Grubbenvorst - vroeg verzet - L.O. - geestelijke - Pastoor in Grubbenvorst en bouwpastoor in Grashoek, studeerde musicologie in Italië en Amerika. Hij stond bekend als een zeer ruimdenkend en cultuurminnend persoon. Hij begon al in de loop van 1941 en 1942 in samenwerking met de uit het Peeldorp Grashoek afkomstige Amsterdamse journalist en sociaal-democraat Mathieu Smedts en zijn kapelaan Jean Slots hulp aan joden te bieden. Er werd een vluchtlijn van Amsterdam naar Zwitserland opgebouwd en er werden onderduikadressen in Noord-Limburg gevonden. Ook na de arrestatie van Smedts (die de kampen overleefde) bleef het contact met de sociaaldemocratische groep in Amsterdam intact. (Cammaert V, pagina 423).
Na de oprichting van de LO in 1943 traden ook Vullinghs en zijn groep toe. Hij leidde de plaatselijke groep samen met H. Joosten. Op 1 mei 1944 werd Vullinghs vlak voor de kerk op straat gearresteerd.
Volgens Loe de Jong was hij een van de grootste organisatoren van hulp aan piloten en onderduikers in de hele provincie Limburg. De joodse componist Hans Lachman uit Berlijn, die in Grubbenvorst ondergedoken gezeten heeft, schreef als eerbetoon aan pastoor Vullinghs, waarschijnlijk in de jaren ’50, een katholiek Requiem.muur: links, regel 11-03
Wolf,
Egbert
∗ 1917-09-07
Maastricht
† 1942-12-04
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - Groep-Dresen - Douanier, hulpcommies invoerrechten en accijnzen, werkzaam op het grenskantoor Maastricht-Caberg. Daar heerste een sterke anti-Duitse stemming. Hij behoorde tot de RAF-groep, gearresteerd op 1 of 2 december 1941. (Cammaert hoofdstuk II, p. 96)
Struikelsteentje voor Schildersplein 13, Maastricht
Monument in het belastingkantoor Maastrichtmuur: links, regel 36-05