text, no JavaScript Log in  Deze pagina in het NederlandsDiese Seite auf DeutschThis page in EnglishCette page en FrançaisEsta página em Portuguêsnaar boventerug

De namen op de muren

Wikimedia

Limburg 1940-1945,
Hoofdmenu

  1. Mensen
  2. Gebeurtenissen/ Achtergronden
  3. Verzetsgroepen
  4. Steden & Dorpen
  5. Concentratiekampen
  6. Valkenburg 1940-1945

1940-1945 Bijzondere gebeurtenissen en achtergronden in Nederlands Limburg

De genocide op de Limburgse Joden | De genocide op de Limburgse Sinti | SiPo Maastricht | Het Englandspiel | Het OD-proces van Maastricht | Het gevaar van lijsten | Het Hannibalspiel | April-Mei-stakingen in 1943 | Een militair opleidingskamp voor onderduikers | Tussen Maas en Peel | Het verraad van Maastricht | De overval van Weert | De overval op het distributiekantoor in Valkenburg | Elf gevangen verzetsmensen uit Nijmegen vermoord | De klap van Wittem | De overval op de Maastrichtse gevangenis | Wraakacties tijdens de bevrijding van Zuid-Limburg | Winter ’44-’45 in het bevrijde gebied | Het verdriet van Roermond | De gedwongen evacuatie naar Friesland, Groningen en Drente |

De genocide op de Limburgse Sinti



Wij lieten hen gaan…

Dit monument in Beek herinnert aan de deportatie van de Limburgse Sinti. De inscriptie „Wij lieten hen gaan“ herinnert ons eraan, dat daartegen niet is geprotesteerd, dat de meesten het niet eens hebben gemerkt. Want nog veel meer dan de joden stonden de zo geheten zigeuners altijd al aan de rand van de gemeenschap.
De foto [b] is gemaakt door Herman van Rens. [c]

  1. De genocide op de Limburgse Roma
  2. Porajmos monument, Beek
  3. Herman van Rens Vervolgd in Limburg, 6 – Vervolging van de Sinti

In 1933 ontworpen en in 1971 aangenomen door het eerste Roma wereldcongres.

Het zij mij vergund onder Uwe aandacht te brengen dat in dezen tijd van voedselschaarste de zwervende bevolking der woonwagens eene overlast voor het platteland beteekent. Ware in dezen tijd van soepele wetgeving concentratie niet mogelijk in plaatsen, welke daartoe meer geëigend zijn?
De burgemeester van Gennep aan de secretaris-generaal van Binnenlandse Zaken, 27 maart 1942

Hoe heten ze eigenlijk? | Voorgeschiedenis | De fasen van de vervolging | Na de oorlog | Herdenking van de doden | Voetnoten

Bij de 75e herdenking van de bevrijding van Valkenburg hield Roger Moreno Rathgeb, componist van Requiem voor Auschwitz, een toespraak onder de titel „De vergeten Holocaust“. Omdat dat moet veranderen, vindt u hieronder de uitvoerigste pagina van dit digitale oorlogsmonument.


 
Hoe heten ze eigenlijk?

Er bestaat veel begripsverwarring over de correcte benaming van de mensen, die nog niet zo lang geleden algemeen zigeuners werden genoemd. Dat is een benaming die door anderen werd bedacht. Lang werd door hobby-etymologen beweerd, dat dat is afgeleid van het Duitse Ziehgauner, rondtrekkende boef. Veel waarschijnlijker komt het van het Griekse woord Athingani, (Ἀθίγγανοι, onaanraakbaren). Hoe dan ook, het wordt door velen als scheldwoord opgevat. Zowel door degenen, die als zodanig worden betiteld als door racisten, die het woord op die manier gebruiken, zoals de Nazi’s. Inmiddels wordt daarom vaak liever de naam gebruikt, die zij zichzelf geven.
Zij trokken al eeuwen rond op het Europese platteland en voorzagen daar in een behoefte: aan reizende ambachtslieden, muzikanten, kleine handelaren, veehandelaren. Die behoefte was in de steden veel kleiner, omdat daar voldoende klandizie was, ook voor collega’s met een vaste verblijfplaats. In West-Europa waren die reizigers vanouds vooral Sinti, zodat we ook vaak horen en lezen: Sinti en Roma. Markus Reinhardt, familielid van de beroemde gitarist Django Reinhardt en dus zelf een Sinto, vindt dat problematisch. Niet alleen omdat de Sinti deel uitmaken van de Roma. Hij en zijn band gebruiken zelfbewust het oude woord, dat door sommige anderen als het Z-woord wordt betiteld en zingen: Wir sind Zigeuner - aus Ehrenfeld sind wir!. Ehrenfeld is een wijk in Keulen, waar veel Roma wonen. Want, vinden zij, daartoe behoren ook nog andere groepen – bijvoorbeeld de Ashkali, Boyash, Kalderasch (Kalderaša), Lovara, Čurara, Mačvaja, Ursara, Xaladytka, Xoraxane en Kalé – die door die benaming Sinti en Roma worden overgeslagen. [1][18]

Maar wat is dan de correcte benaming, wanneer we niemand willen kwetsen of uitsluiten? Op deze website zult u geen antwoord op die vraag vinden, want dat moeten vooral de leden van die minderheid zelf maar uitmaken. Wij vinden, dat het vooral om het respect gaat.
Vóór de oorlog waren er in Limburg alleen Sinti. Dus is het niet moeilijk wanneer het om de vervolging in Limburg gaat. Dan spreken we over Sinti. Bij de benaming Roma wordt het moeilijker. Soms wordt daarmee alleen de Romani sprekende minderheid in Oost- en Zuidoost-Europa bedoeld, bijvoorbeeld wanneer men over Sinti en Roma spreekt. Maar soms bedoelt men bovendien alle daarmee verwante minderheden in heel Europa en hun afstammelingen in bijvoorbeeld Amerika en Australië. Op deze pagina gebruiken we die tweede betekenis. Want zo is het internationaal gebruikelijk en dit is een internationale website. Bijvoorbeeld in deze zin: De genocide op de Sinti en andere Roma wordt ook Porajmos genoemd. [2]


 
Voorgeschiedenis

Die volkerenmoord is gedeeltelijk anders gelopen dan die op de joden. Maar ook deze vervolging heeft een lange voorgeschiedenis, en die is nauwelijks bekend. Wist u bijvoorbeeld, wie de eerste slaven van de Europese veroveraars in Amerika waren? Wij hebben op school geleerd, dat dat de oorspronkelijke bevolking van het Caribisch gebied was, waarvan binnen korte tijd bijna niemand dat heeft overleefd. Maar al op zijn derde reis heeft Columbus slaven vanuit Europa meegebracht. Kalé uit Spanje, daar meestal Gitanos genoemd. Tegenwoordig beter bekend van de flamenco-muziek.

Er waren in 1940 in Nederland naar schatting 11.000 woonwagenbewoners. In het algemeen wordt gesproken van ‘enige honderden zigeuners’ onder hen. [3]
Terwijl de joden in de steden en dorpen met christelijke buren deur aan deur woonden, bleven de Sinti die toen nog meestal rondtrokken, onder elkaar. Dat maakte het voor de nazi’s nog gemakkelijker, ze bijna geruisloos te deporteren. We vinden dan ook in verhouding veel minder struikelstenen, die aan die gedeporteerden herinneren. De laatste verblijfplaats op hun levenslange doortocht waren de verzamelkampen. Die zijn dus eigenlijk de plek, waar struikelsteentjes gelegd kunnen worden, als zijnde de laatste woonplaats voor de deportatie. Maar ook dat was alleen maar een tussenstation. Het waren, in de meest letterlijke betekenis, concentratie-kampen.

In de optiek van de nazi’s bestonden er niet alleen de joden, die zij als een vanaf het begin minderwaardig ras beschouwden, maar ook gedegenereerde ariërs. Dat waren criminelen, hoeren, pooiers, landlopers, bedelaars en ‘werkschuwen’, zoals langdurig werklozen en arbeidsongeschikten werden genoemd.
Aanvankelijk was sprake van discriminatie van alle woonwagenbewoners, niet speciaal van de Romaminderheid onder hen. Zij allen waren allemaal ‘criminelen en arbeidsschuwe elementen’. Zo bijvoorbeeld ook de Jenischen [4], die door de Duitse rassenideologen als nach Zigeunerart umher ziehende (op de manier van zigeuners rondtrekkenden) werden geclassificeerd.
Als verzamelnaam voor die groepen werd het woord ‘asocialen’ uitgevonden. De nazi’s gingen toenemend ervan uit, dat mensen die tot een van deze groepen behoorden, een genetisch defect hadden. Daartoe werden ook de mensen gerekend die een reizend beroep hadden. Dat waren dus ook werkschuwen, al werden zij voorlopig door sommige hoge nazi’s nog als Germanen beschouwd. Maar dat bood geen bescherming tegen de plannen, ze te vermoorden. Een medewerker van Rauter [2.3] schreef op 13 mei 1943 over het grootste deel van de Nederlandse Sinti, dat die als germanische Zigeuner und Nomaden, ähnlich wie in der Ostmark die burgenländischen Zigeuner, durch die Lande ziehen, und ein Gewerbe ausüben, das polizeilich gesehen unerwünscht ist. (die als Germaanse zigeuners en nomaden over het platteland zwerven, vergelijkbaar met de Burgenland-zigeuners in de Ostmark, en een beroep uitoefenen dat vanuit politie-oogpunt ongewenst is.) [5]
De Roma in het Oostenrijkse Burgenland zijn geen Sinti maar Lovara. [6]


 
De fasen van de vervolging

De strik werd, zelfs voor de slachtoffers zelf, bijna geruisloos aangetrokken. Althans in het begin. Hier volgt in het kort een opsomming van dat geleidelijke aantrekken, die, voor zover niet anders aangegeven, berust op hoofdstuk 6 van het boek van Herman van Rens. [5]

  • In Duitsland werd al voor de oorlog gedebatteerd over sterilisatie van ‘dragers van ongewenst genetisch materiaal’. Al vlak nadat de nazi’s er aan de macht waren gekomen, werd op 14 juli 1933 de Wet ter voorkoming van erfelijk ziek nageslacht besloten, ook sterilisatiewet genoemd (Gesetz zur Verhütung erbkranken Nachwuchses). [71]
    Maar ook in andere landen vond de overheid dat er iets tegen de „zigeunerplaag“ moest worden gedaan. Op 28 augustus 1936 werd in Wenen (in het toen nog zelfstandige Oostenrijk) de Internationale Zentralstelle zur Bekämpfung des Zigeunerwesens opgericht. Die centrale stelde zich ten doel gegevens te verzamelen over de „sterk internationaal georiënteerde en tot criminaliteit neigende zwervende bevolking“ van Europa. De gegevens werden ter beschikking gesteld van de nationale politiecorpsen. De Nederlandse minister van Justitie C. Goseling ondersteunde dit initiatief van harte.… Die gegevens gingen allemaal naar Wenen, samen met een foto, vingerafdrukken en een overzicht van alle in de loop der jaren opgemaakte processen-verbaal. Nederland heeft ongeveer 2000 namen doorgegeven. Nog vóór de bezetting!
  • Op bevel van Hitler vaardigde Himmler op 16 december 1942 het Auschwitz-decreet [7.2] uit. Hierin werd bevolen dat alle ‘echte Zigeuner’ in het Reich en in de bezette gebieden moesten worden geconcentreerd in het ‘Zigeunerlager’, een aparte afdeling van Auschwitz-Birkenau. De uitvoering ging in stappen en kwam vrij langzaam op gang, want de vervolging van de joden had voorlopig voorrang. De Jenischen en andere woonwagenbewoners werden door dit decreet niet getroffen. Dat was dus het begin van de verschillende, racistische aanpak van de ‘echte zigeuners’.
  • Sinti en Roma moesten vanaf 22 juni 1943 in verzamelkampen buiten steden gaan wonen[8]
    Vanaf 1 juli 1943 gold in Nederland voor woonwagens een absoluut trekverbod. Er moest een openbare bekendmaking plaatsvinden, aan te plakken op woonwagenkampen en bij standplaatsen. Het was mogelijk, daarvan te worden uitgezonderd, bijvoorbeeld voor kermis- en circusondernemers. De anderen werden vervolgens verplicht, zich naar centrale verzamelkampen te begeven, waar ze „heropgevoed“ zouden worden. Veel Limburgers met vaste woon- en verblijfplaats hebben toen misschien gedacht: „Nou, dat werd ook wel tijd!“. Maar de meesten gadje hebben het waarschijnlijk niet eens gemerkt.
    Er waren in Nederland 2700 woonwagens; 1163 daarvan kregen geen ontheffing van de burgemeester en moesten worden bijeengebracht op 27 verzamelkampen. In mei 1944 stonden er in het hele land van de beoogde 1163 wagens niet meer dan 400 op de verzamelkampen. De anderen hadden zich langs legale of illegale weg aan de maatregel weten te onttrekken. Men kan veilig stellen dat de concentratie grotendeels was mislukt. De zorgen dat woonwagenbewoners zich zouden proberen te onttrekken aan de concentratie bleek dus terecht.
  • In het Drentse Ommen was eerder een kamp in gebruik geweest om personen op te sluiten die zich aan de verplichte Arbeitseinsatz hadden proberen te onttrekken en personen die zich hadden schuldig gemaakt aan economische delicten als zwarthandel. Dit kamp ‘Erica’ kreeg vanaf juli 1943 een andere bestemming: een werkkamp voor asociale en werkschuwe elementen uit de samenleving. Het kamp zou als staatliches Arbeitslager ook een opvoedende functie moeten gaan vervullen. Vanaf het begin had men vooral bewoners van woonwagens op het oog. Gearresteerde onderduikers, die zich aan de verplichte Arbeitseinsatz in Duitsland hadden willen onttrekken, werden meteen naar Duitsland afgevoerd. [9]
  • Als volgende stap werden alle woonwagens in beslag genomen. De bewoners werden gedwongen in krotten te gaan wonen. Zo verdween een groot deel van hen geleidelijk uit het gezicht.
  • Op 16 mei 1944 werd in heel Nederland een grootscheepse razzia uitgevoerd, waarbij 578 personen werden gearresteerd en naar het kamp Westerbork overgebracht en dus niet naar Ommen. Tenslotte werden 244 van hen op 19 mei 1944 naar Auschwitz-Birkenau gedeporteerd.
  • Dat ‘Zigeunerlager’ in Birkenau was in eerste instantie niet bedoeld als een vernietigingkamp, zoals de afdelingen voor joden. Maar dat werd het uiteindelijk toch.
    Van de ongeveer 22.600 mensen die er waren ondergebracht, stierven er meer dan 19.300. Meer dan 13.600 van hen bezweken aan geplande ondervoeding, ziekte en epidemieën, en meer dan 5.600 werden vermoord in gaskamers. Anderen waren het slachtoffer van individueel geweld of medische misdaden, onder andere door de concentratiekamparts Josef Mengele. [2.3]
    Een klein aantal gevangenen werd overgebracht naar andere concentratiekampen (zoals concentratiekamp Buchenwald of concentratiekamp Ravensbrück) voor dwangarbeid. [10]
    Struikelsteentjes-maastricht.nl geeft enigszins afwijkende getallen. [11]

Doordat de nazi’s geen registratie bijhielden van deze vergeten Holocaust, weet men nog steeds niet hoeveel mensen daardoor zijn omgekomen. Als betrouwbaarste schatting wordt een aantal tussen 400.000 en 500.000 genoemd. [12]


 
Na de oorlog

Sie neigen, wie die Erfahrung zeigt, zur Kriminalität (…), es fehlen ihnen vielfach die sittlichen Antriebe der Achtung vor fremdem Eigentum, weil ihnen, wie primitiven Urmenschen, ein ungehemmter Okkupationstrieb zu eigen ist.
Vert.: De ervaring leert dat zij (de zigeuners) geneigd zijn tot criminaliteit (…), zij missen vaak de morele impulsen van respect voor andermans eigendom omdat zij, net als primitieve oermensen, een ongeremd bezettingsinstinct hebben.
Bundesgerichtshof, 7 januari 1956, richtinggevend arrest inzake de afwijzing van schadevergoeding voor onder het nationaal-socialisme vervolgde Sinti en Roma. BGH IV ZR 211/55 p. 8-9, RZW 56; 113, nr. 27. [13]

Tientallen jaren na de oorlog werkte de politie in de BRD nog steeds ongegeneerd met zogeheten „Landfahrerkarteien“, kaartenbakken met gegevens over reizende mensen die men in de gaten wilde houden. Nog steeds waarschuwt men elkaar, bijvoorbeeld in de huursector in Hameln: Leichter Zigeunereinschlag, besser nichts anbieten. [14]
Ondertussen bemoeit het Europees Parlement zich ermee. Of op die mooie woorden ook daden volgen en of daar grote nationale verschillen zullen zijn? We wachten het af. [15]
Al die veranderingen in inzicht moeten vanuit de samenleving worden gedragen. In Aken was een politieman, die erom bekend stond, dat hij grote sympathie had voor de Sinti en andere Roma. Hij heeft nooit carrière kunnen maken. Vlakbij, maar dan wel in België, vertelde mij een Sinto-buurman over zijn dochter. Die had verkering met een jongen uit het dorp. Die moest op een dag bij de politie komen. „Wat moet dat met dat zigeunermeisje? Zijn er dan geen nette meisjes meer te vinden?“ Inmiddels zijn die twee al lang getrouwd. De politieman in kwestie is met pensioen. Maar dezelfde geest leeft nog. Een ander verhaal uit België, maar veel recenter:
Een grote groep Roma families is al maandenlang bezig met een zwerftocht langs leegstaande gebouwen in Gent zonder uitzicht op een rustige toekomst. Ze verblijven hier vaak jaren, maar nog nooit heeft iemand zich om hen bekommerd. Roma zijn altijd verjaagd, waar ze ook gaan. In de gezellige stad Gent is dat net zo. Een subtiel ontmoedigingsbeleid van de overheid tracht de families langzaam te verdrijven. [16]
Het gaat maar door. De vooroordelen en discriminatie houden zichzelf in stand.


 
Herdenking van de doden

Zoals we al zagen, bestaan er vrij grote verschillen tussen de verschillende groepen die slachtoffer van de Porajmos zijn geworden. Vooral door de eeuwenoude opsplitsing in verschillende stammen, die het contact met elkaar hebben verloren. Dat is terug te vinden in de verschillen in hun taal, maar ook in de cultuur. Maar er zijn ook overeenkomsten die een lang leven hebben. Vroeger werden vaak woonwagens verbrand, wanneer de eigenaar stierf. Bij velen is het nog steeds gebruikelijk overledenen met rust te laten: hun namen worden niet meer genoemd. Op deze manier krijgt de overledene de rust waar hij of zij na de dood recht op heeft. Uit respect hiervoor worden voor deze slachtoffers geen afzonderlijke pagina’s met korte biografische gegevens gepubliceerd, zoals voor andere oorlogsslachtoffers gedaan is op deze website. [17]
Zo doen we het ook hier. De namen van de gestorvenen noemen we niet. Maar de overlevenden en hun nakomelingen wensen we: lang zullen ze leven!

Belangrijke dagen: [19]


 
Voetnoten

  1. Zwischen Rheinland und Rajasthan Zigeunerfestival in Köln
  2. Wikipedia
    1. Sinti • NederlandsDeutschEnglishFrançaisPortuguês
    2. Porajmos • NederlandsDeutschEnglishFrançaisPortuguês
    3. Hanns Albin Rauter, Wikipedia • NederlandsDeutschEnglishFrançaisEspañol
    4. Josef Mengele, Wikipedia • NederlandsDeutschEnglishFrançaisPortuguês
  3. Lucassen, En men noemde hen zigeuners, 199-206, → Herman van Rens [5]
  4. Jenischen, Wikipedia • NederlandsDeutschEnglishFrançaisPortuguês
  5. Herman van Rens Vervolgd in Limburg, 6 – Vervolging van de Sinti
  6. Lovara, Wikipedia • Romani čhibDeutschEnglishPortuguês
  7. 1. Gesetz zur Verhütung erbkranken Nachwuchses, Wikipedia • DeutschEnglishFrançaisEspañol
    2. Auschwitz-Erlass, Wikipedia • Deutsch
  8. oorlogsbronnen.nl Sinti en Roma in verzamelkampen
  9. RIOD, RIjksinstituut voor OorlogsDocumentatie, Monografieën Nr. 11
    B.A. Sijes, De Arbeidsinzet – De gedwongen arbeid van Nederlanders in Duitsland, 1940-1945, pp.305-311: Het Arbeitseinsatzlager Erika in Ommen
  10. Zigeunerlager Auschwitz, Wikipedia • DeutschEnglish
  11. struikelsteentjes-maastricht.nl Maria Agnes Pommee, story (english)
  12. Wikipedia NL Zigeunermonument Hel en vuur
    Wikipedia NL Zigeunermonument
  13. Bundesgerichtshof, 7. Januar 1956, Grundsatzurteil zur Ablehnung der Entschädigung von NS-verfolgten Sinti und Roma. BGH IV ZR 211/55 S. 8 und 9 in RZW 56; 113, Nr. 27
    in: → zentralrat.sintiundroma.de/ Aufarbeitung der diskriminierenden Urteile des BGH zum NS-Völkermord an den Sinti und Roma erforderlich. BGH-Präsidentin Bettina Limperg: „Für 1956er Urteil kann man sich nur schämen“
  14. Tania Kibermanis Die Rosenbergs Meine Freundschaft mit einer Sinti-Familie. Artikel Frankfurter Rundschau
  15. europarl.europa.eu/ • Welke discriminatie ervaren de Roma en hoe reageert de EU daarop? Welcher Diskriminierung sind die Roma ausgesetzt und wie reagiert die EU? Roma: what discrimination do they face and what does EU do?Que fait l’UE pour lutter contre la discrimination à l’encontre des Roms ?Etnia cigana: tipos de discriminação e as respostas dadas pela UE
  16. Gent zonder hart, Roma zonder dak Fakkeltocht in solidariteit met de Gentse Roma, Fotoreportage]
  17. erfgoedshertogenbosch.nl Sinti en Roma
  18. Rroma Foundation (Rromani Fundacija) • DeutschEnglishFrançais
  19. Council of Europe - Roma and Travellers Roms et Gens du voyage

topback

Lijst van links Verzet 2e Wereldoorlog

Limburgse monumenten vertellen 1940-1945 Pagina is in het Nederlands
H.J. Mans & A.P.M. Cammaert
Maastricht, Stichting Historische Reeks Maastricht, 1994
ISBN 90 70356 67 883

Digitaal Namenmonument Oranjehotel Pagina is in het Nederlands
Het is een van de meest gestelde vragen: wie zaten er gevangen in het Oranjehotel? Helaas bestaat er geen volledige lijst waarop alle gevangenen staan. Een groot deel van de gevangenisadministratie is vlak voor de bevrijding door de Duitse bezetter vernietigd.
Zie ook Oranjehotel & Waalsdorpervlakte82

Jan van Lieshout, Het Hannibalspiel Pagina is in het Nederlands Seite auf Deutsch verfügbar Page available in English Page disponible en Français;
Het sinistere spel tijdens de Tweede Wereldoorlog van de contraspionagedienst der Kriegsmarine, dat leidde tot de ondergang van een Nederlands-Belgische verzetsdrieëenheid, ISBN 10: 9026945744 ISBN 13: 978902694574880

Nationaal Ereveld Loenen Pagina is in het Nederlands Seite auf Deutsch verfügbar Page available in English Page disponible en Français;
Op Nationaal Ereveld Loenen liggen meer dan 3.900 oorlogsslachtoffers begraven. Het zijn mensen die op verschillende plaatsen en onder verschillende omstandigheden hun leven hebben verloren. Militairen, verzetsstrijders, Engelandvaarders, represailleslachtoffers, dwangarbeiders maar ook …79

Markante feiten in Limburg tijdens de Tweede Wereldoorlog Pagina is in het Nederlands
Wie denkt, dat er in het Nederlandstalige deel van België nauwelijks enig verzet heeft plaatsgevonden, moet dit document zeker lezen. De klemtoon ligt op het gewapend verzet. Auteur: Mathieu Rutten.78

Stichting Struikelstenen Valkenburg Pagina is in het Nederlands
Ook 45 uit Valkenburg gedeporteerde Joden keerden niet meer terug. De Stichting Struikelstenen Valkenburg werd opgericht om ter nagedachtenis van de omgekomen Valkenburgse Joden, zogeheten struikelstenen in het trottoir vóór het huis te leggen van waaruit zij werden gedeporteerd. Met een complete lijst.
Zie ook Stolpersteine op Wikipedia77

Roermond frontstad Pagina is in het Nederlands
Serie verhalen van Eric Munnicks over de laatste oorlogsmaanden.
Zie ook de andere Oorlogsverhalen van het gemeentearchief Roermond76

Limburg 75 jaar vrij Pagina is in het Nederlands
Website opgezet t.g.v. de bevrijdingsfeesten 75 jaar na de bevrijding, september 202075

Belgium WWII Pagina is in het Nederlands Seite auf Deutsch verfügbar Page disponible en Français;
Een virtueel platform over België en zijn inwoners tijdens de Tweede Wereldoorlog74

Voormalig concentratiekamp Natzweiler-Struthof, Elzas Seite auf Deutsch verfügbar Page available in English Page disponible en Français;
Europees Centrum over gedeporteerde verzetsleden. Kamp en museum.73

De joodse slachtoffers van het nationaal-socialisme uit Keulen | A–Z Seite auf Deutsch verfügbar
72

Documentatiecentrum Nationaalsocialisme van de stad Keulen Pagina is in het Nederlands Seite auf Deutsch verfügbar Page available in English Page disponible en Français;
Virtuele rondleiding 360° door de gedenkplaats en de tentoonstelling, begeleid door een audiotour in 8 talen.71

Nationaal Monument Kamp Vught Pagina is in het Nederlands Seite auf Deutsch verfügbar Page available in English Page disponible en Français;
Het Nationaal Monument Kamp Vught bevindt zich op een deel van het voormalige SS-kamp Konzentrationslager Herzogenbusch, ook wel bekend als Kamp Vught (januari 1943 - september 1944).70

The Margraten Boys - Over de Amerikaanse begraafplaats Page available in English
Schrijnend en troostend, dit is de geschiedenis van een uniek ‘adoptiesysteem’. Inmiddels zorgen generaties van lokale families, dankbaar voor het offer van hun bevrijders van de nazi-bezetting, niet alleen voor de graven, maar ook voor de herinneringen van meer dan 10.000 Amerikaanse soldaten op de begraafplaats van Margraten in Zuid-Limburg.
Gratis e-book van Peter Schrijvers, helaas alleen in het Engels. Andere e-boeken van deze auteur over de Tweede Wereldoorlog, in het Engels en het Nederlands: https://www.google.de/search?hl=de&tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Peter+Schrijvers%2268

Het Joods Monument Pagina is in het Nederlands Page available in English
Elk vermoord slachtoffer van de Holocaust wordt op het Joods Monument herdacht met een persoonlijk profiel. Het Joods Monument is niet alleen geschikt om te doorzoeken en gedenken. U kunt zelf het monument aanvullen met foto’s, documenten en verhalen, door familieverbanden te leggen en familieleden toe te voegen. Om een oproep te plaatsen en in contact te komen met andere gebruikers. Daarnaast kunt u informatie over stolpersteinen en belangrijke overige externe links toevoegen.67

Als de mijnwerkers staken tegen de Duitse bezetter Pagina is in het Nederlands
De mijnstaking in Limburg vanaf 29 april 1943. De werkdruk stijgt en stijgt. De eerste Nederlandse mannen worden gedwongen, in Duitsland te gaan werken. Directe aanleiding is het bevel van Generaal Christiansen om alle vrijgelaten krijgsgevangenen uit het Nederlandse leger weer op te pakken en naar Duitsland te vervoeren. De staking wordt door middel van executies neergeslagen.66

Vervolgd in Limburg Pagina is in het Nederlands
Joden en Sinti in Nederlands Limburg tijdens de Tweede Wereldoorlog
isbn 978-90-8704-353-7
Een licht bewerkte uitgave van het proefschrift waarop Herman van Rens op 22-03-2013 is gepromoveerd aan de Universiteit van Amsterdam
©2013 Hilversum65

Ons verblijf in het dorp Mergel (dagboek) (Meerssen 1989) Pagina is in het Nederlands
Joop Geijsen uit Meerssen vertelt hoe hij met twee andere jongens een jaar lang ondergedoken zat in de mergelgrot even buiten Meerssen, wat later de duik-herberg werd genoemd. Voor zover wij weten alleen nog in de bibliotheek verkrijgbaar.64

Yad Vashem Seite auf Deutsch verfügbar Page available in English Page disponible en Français;
Internationaal Holocaust Herdenkingscentrum63

Beelden van verzet Pagina is in het Nederlands
Hoe elke generatie anders omgaat met het verzetsverleden
door Sander Bastiaan Kromhout
Uitgave van het Nationaal Comité 4 en 5 Mei, 2018
Gratis download: zie link
Printvorm: ISBN 907729424462

Oorlogsbronnen Limburg Pagina is in het Nederlands Page available in English
Limburg telt tal van gespecialiseerde archiefinstellingen die relevante historische bronnen over de Tweede Wereldoorlog bewaren. Het is voor het publiek echter niet altijd duidelijk voor welke informatie men waar terecht kan. Archieven hebben overlappende werkgebieden, organisaties en mensen waren in het verleden actief in verschillende streken en op verschillende terreinen. Dus is het vaak lang zoeken naar de juiste vindplaats van informatie.
Hier kunt u zoeken, maar ook uw documenten delen met andere geïnteresseerden. Dat kan middels schenking aan bestaande archieven of musea, of door digitale kopieën van documenten of beeldmateriaal ter beschikking te stellen.61

Oorlogsdoden Nijmegen 1940 - 1945 Pagina is in het Nederlands
Met zoekfunctie60

Stichting Neerlandsch Verzetsmonument Pagina is in het Nederlands Seite auf Deutsch verfügbar Page available in English Page disponible en Français;
Namen van verzetsstrijders in Nederland en koloniën gedurende de Tweede Wereldoorlog59

La résistance durant la guerre 1940-1945 Page disponible en Français;
Het gaat voornamelijk over het illegale netwerk „Clarence“, waarvan de oprichter Walther Dewez was. Er wordt ook herinnerd aan verschillende agenten uit Visé en Voeren, die deel uitmaakten van deze beweging.58

Gesneuvelde verzetsstrijders Maastricht Pagina is in het Nederlands
Een summiere beschrijving en een lange galerij portretten57

Stichting Herinnering LO-LKP Pagina is in het Nederlands
De Stichting Herinnering LO-LKP wil meer bekendheid geven aan de geschiedenis van het verzet door de organisaties LO en LKP. Daartoe stelt zij de inhoud van zijn gedenkboek en vele originele documenten in digitale vorm aan de geïnteresseerde lezer beschikbaar.56

De vergeten Genocide – Het lot van de Sinti en Roma Pagina is in het Nederlands Seite auf Deutsch verfügbar Page available in English
Ook bekend onder de naam Zigeuners55

1944-2019 ⇒ Zuid-Limburg 75 jaar vrij! ⇐ Pagina is in het Nederlands
Een overzicht van de activiteiten in Zuid-Limburg rond dit gedenkwaardige jubileum in september. Het wordt in iedere gemeente gevierd.54

Historisch Amerikaans filmpje over de duikherberg Pagina is in het Nederlands
Een stomme film, die door een USAmerikaans team is opgenomen na de bevrijding van Valkenburg. Het eerste deel is nagespeeld, met behulp van het Valkenburgs verzet. Hij laat zien, hoe onderduikers naar de duikherberg werden gebracht. De man met de hoed is steeds Pierre Schunck. De film begint bij zijn huis in de Plenkertstraat, Valkenburg. De rol van de veldwachter op de fiets aan het begin wordt niet helemaal duidelijk. Volgens de begeleidende tekst is dat een koerier.53

Database persoonsbewijzen uit de Tweede Wereldoorlog Pagina is in het Nederlands
Over persoonsbewijzen uit de Tweede Wereldoorlog alsmede afbeeldingen van persoonsbewijzen in combinatie met andere documenten en genealogische en persoonlijke gegevens waaronder ook levensverhalen.49

Gedenksteen voor de KPers Coenen en Francotte Pagina is in het Nederlands
Voor het Provinciale Verzetsmonument in Valkenburg. Hier werden Sjeng Coenen en Joep Francotte op 5 september 1944 vermoord, vlak voor de bevrijding van Valkenburg48

Valkenburg, Provinciaal Verzetsmonument Pagina is in het Nederlands
Elk jaar op 4 mei vindt hier de herdenkingsplechtigheid voor de gesneuvelden van deze provincie plaats. Ondertussen zijn de veteranen er ook niet meer bij aanwezig.47

Oproep aan de inwoners van Valkenburg aan de Geul Pagina is in het Nederlands
Op 17 september 2019 is het 75 jaar geleden dat alle kernen van de huidige gemeente Valkenburg aan de Geul werden bevrijd.
Om de bevrijding te herdenken en de oorlogstijd zo accuraat mogelijk weer te geven, is Museum Land van Valkenburg op zoek naar persoonlijke verhalen, ooggetuigenissen en tastbare herinneringen.
Van al deze levensechte verhalen, materialen, foto’s, filmbeelden en uitrustingsstukken richten we een unieke en zo volledig mogelijke overzichtstentoonstelling in onder de naam “We Do Remember”46

Erelijst van gevallenen 1940 - 1945 Pagina is in het Nederlands
Een website in opdracht van de Tweede Kamer. In de Erelijst van Gevallenen 1940-1945 zijn diegenen opgenomen die als gevolg van verzet of als militair zijn omgekomen.45

Grenzeloos verzet Pagina is in het Nederlands
Over spionerende monniken, ontsnappingslijnen en het Hannibalspiel, 1940-1943
ISBN 9789056220723
Paul de Jongh beschrijft in detail een vluchtlijn van Nederland naar België. Unieke gevalstudie van het verzet in de Tweede Wereldoorlog aan beide kanten van de Belgisch-Nederlandse grens. Het accent ligt op de Belgische kant en geeft daarmee een aansluiting aan het boek van Cammaert, vooral waar het gaat om de groep Erkens in Maastricht.44

Het verborgen front Pagina is in het Nederlands Page available in English
Geschiedenis van de georganiseerde illegaliteit in de provincie Limburg tijdens de Tweede Wereldoorlog
Doctorale scriptie 1994, door CAMMAERT, Alfred Paul Marie
Het complete boek op de website van de Universiteit van Groningen.
In papiervorm: Twee delen, 1262 blz., Eisma 1994, uitverkocht.
 
Boekbespreking NRC:
https://www.nrc.nl/nieuws/1994/05/07/erkenning-voor-het-limburgs-verzet-7223972-a937131
De sociaal-democraat en latere minister van binnenlandse zaken J.A. Burger heeft niet geweten wat hij teweeg zou brengen, toen hij in mei 1943 in Londen verslag uitbracht over het verzet in Nederland en op een vraag van koningin Wilhelmina moet hebben geantwoord: “Van verzet in het Zuiden, majesteit, is me niets bekend” of woorden van gelijke strekking. Toen dr. L. de Jong bovendien in zijn werk Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog gewag maakte van de scriptie van de socioloog L. Lamers dat het verzet in Limburg niet zo erg veel zou hebben voorgesteld, kwam de trap tegen het zere been van veel Limburgse verzetsmensen nog ééns zo hard aan.43

Forgotten History – Pierre Schunck, Resistance Fighter Page available in English
Vergeten Geschiedenis - Pierre Schunck Verzetsstijder42

Tweede Wereldoorlog in Zuid-Limburg Pagina is in het Nederlands
Zeer veel foto’s gesorteerd op gemeente. Voor Valkenburg: veel foto’s van de nazi-kostschool voor jongens Reichsschule der SS (voormalig Jezuïeten klooster) en van de bevrijdingsdagen, door Frans Hoffman.40

Netwerk Oorlogsbronnen (NOB) Pagina is in het Nederlands
Zoeken door 9 miljoen documenten, films en foto’s over en uit de Tweede Wereldoorlog in Nederland.39

Instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies Pagina is in het Nederlands Page available in English
Instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies, voorheen Nederlands Instituut voor Oorlogsdicumentatie
Kwesties die met oorlogsgeweld te maken hebben, wekken veel maatschappelijke belangstelling en vragen om onafhankelijk en wetenschappelijk onderzoek. Het NIOD verricht en stimuleert dergelijk onderzoek en stelt zijn collecties open voor alle belangstellenden.38

Limburg gaf joden WOII meeste kans Pagina is in het Nederlands
Nederlandse joden hadden in Limburg de meeste kans om onder te duiken en de Holocaust te overleven. Dat blijkt uit het proefschrift over de vervolging van joden en Sinti in Limburg tijdens de Tweede Wereldoorlog van de Beekse historicus Herman van Rens aan de Universiteit van Amsterdam.
Buy
Bespreking36

Tweede Wereldoorlog en bijzondere rechtspleging Pagina is in het Nederlands
Over de berechting van ‘foute’ Nederlanders: De zogenaamde bijzondere rechtspleging. Deze pagina wijst u de weg. Hier vindt u foto’s, de meest gebruikte zoekwoorden, verwijzingen naar interessante archieven, indexen, websites, persoonlijke verhalen en onderzoeksgidsen.35

Nederlands Auschwitz Comité Pagina is in het Nederlands
34

Geheim Leger zone II/Limburg Pagina is in het Nederlands
over de mislukte poging in Belgisch Limburg, een compleet guerrillaleger op te zetten.20

verzet in Enschede Pagina is in het Nederlands Page available in English
Roelof Blokzijl19

30th Infantry Division Old Hickory Page available in English
Bevrijders van Zuid-Limburg17

Bond van Oud-Stoottroepers en Stoottroepers Pagina is in het Nederlands
16

The Dutch Underground and the Stoottroepers Page available in English
Stoottroepen: ontstaan uit de oud-verzetsmensen, die in het leger zijn gegaan.15

 

topback