Gesneuvelden van het verzet in Nederlands Limburg
Menu text, no JavaScript Log in  Deze pagina in het NederlandsDiese Seite auf DeutschThis page in English - ssssCette page en FrançaisEsta página em Portuguêsnaar boventerug
 

Gesneuvelden van het verzet in Nederlands Limburg

April-Mei-stakingen, 1943

2


De april-mei-stakingen 1943

Bekendmaking van de „Hoogere SS- en Politieleider“ van de provincies Limburg en Noord-Brabant over de doodvonnissen in verband met de mijnstaking.
Op 1 juli 1946 werd in Wellerlooi (gemeente Bergen) op de Wellse Heide (nu het natuurgebied Landgoed de Hamert) een graf met zeven lichamen ontdekt. Daar staat een eikenhouten kruis op een muur van rode baksteen, het verzetsmonument, als blijvende herinnering aan de zeven verzetsstrijders Han Boogerd, Bob Bouman, Leendert Brouwer, Pieter Ruyters, Reinier Savelsberg, Meindert Tempelaars en Servaas Toussaint, gefusilleerd i.v.m. de staking 1943.
Zij staan voor de vele stakers, gesneuveld of niet, die voor altijd anonym zullen blijven.
In de mijnstreek werd die staking de mijnstaking genoemd. De eigenlijke mijnstreek ging van Geleen tot Kerkrade, maar ook daarbuiten, bijvoorbeeld in Valkenburg, woonde een niet onaanzienlijk aantal mijnwerkers. In Maastricht ging de staking uit van kantoorpersoneel van de overheid en later ook van de banken. Toen de medewerkers van de PTT ook wilden staken, dwongen de aanwezige NSB-ers ze met allerlei dreigementen, door te werken. Onmiddellijk ontstonden voor alle loketten lange rijen van mensen, die één postzegel van 1 cent wilden kopen. Zo werd de post toch gedwongen te staken. Ook de fabieken sloten zich aan.
Er was in het begin een feeststemming. Men stroomde de cafés in en vermoedde niet (of wilde er niet aan denken) dat de bezetters dit natuurlijk niet zouden dulden en dat er slachtoffers zouden vallen. Door deze gebeurtenissen werd duidelijk: de pogingen, de Nederlanders te strikken met de status van „arisch broedervolk“ waren mislukt.

Tijdens de oorlog waren de mijnen nog volop in bedrijf en zij waren voor de stroomvoorziening, maar ook voor de spoorwegen en dus voor de Duitsers van groot belang. Als gevolg daarvan konden veel jonge mannen, die niet naar Duitsland wilden om te werken, op legale wijze hier blijven. Maar er werkten ook veel onderduikers in de mijnen, met valse papieren, omdat daar niet zo precies op gelet werd.
De mijnstaking maakte deel uit van de April-Mei-stakingen in 1943. De achtergrond was de door de bezetters geplande terugvoering van de Nederlandse militairen in krijgsgevangenschap, om ze in de Duitse oorlogsindustrie te werk te stellen. Zij waren de overgang naar een meer massaal verzet in het hele land, ook in Limburg. Ook al was de staking met harde hand onderdrukt, toch (of misschien juis daarom) kregen nu de verzetsorganisaties meer toeloop. De tijd van de zoete broodjes was vorrbij. Maar voor een groot deel van de Nederlandse joden was het al te laat.

April-Mei-stakingen, 1943 – 8 pers.   ⇒Alle Limburgse gesneuvelden
Boogerd,
Han
∗ 1906-08-24
† 1943-05-02
Bergen (Noord-Limburg)
Roermond - april-mei-staking - De chemicus Johannis Leendert Cornelis (Han) Boogerd werkte voor het bedrijf E.C.I. (Electro Chemische Industrie) op de staatsmijn Emma. „Het voltallige personeel van de E.C.I. had (met de mijnstaking) meegestaakt, waarna alle tweeëntwintig medewerkers gearresteerd en naar Maastricht waren overgebracht. Ter intimidatie van de overigen pikte men er een willekeurig personeelslid uit. Met drie mijnwerkers en drie C.C.D.-ers werd Boogerd tegen de avond van 2 mei in de Hamert geëxecuteerd door een vijftien man tellend vuurpeloton van de Ordnungspolizei.“ (Cammaert VIa, p. 497)
Plaquette in het gebouw van Staatsmijnen/DSM te Heerlen. Volgens oorlogsgravenstichting.nl overleden op 2 mei 1943 te Maastricht.
Lees ook het artikel: Als de mijnwerkers staken tegen de Duitse bezetter
Meer in het verhaal Verzet in Valkenburgmuur: rechts, regel 03-04
Bouman,
Martinus
Bob
∗ 1899-05-05
Gouda
† 1943-05-02
Maastricht
Roermond - CCD - vroeg verzet - Ordedienst - april-mei-staking - Martinus Antonius Marie Bouman was eerste luitenant bij het KNIL, daarna hoofdcontrolleur bij de C.C.D. in Limburg en Oost-Brabant. Hij hielp neergestorte geallieerden en uit Duitsland ontsnapte krijgsgevangenen. In 1940 en 1941 nog individueel werkzaam, daarna met R.H. van de Vin uit Neeritter en pastoor Vullinghs uit Grubbenvorst. Via de groep Erkens kregen zij een groter verband. De mijnstaking werd hem fataal. Zie ook het artikel: Als de mijnwerkers staken tegen de Duitse bezetter. Ridder Militaire Willems-Orde 4e klas.
Meer in het verhaal Verzet in Valkenburgmuur: rechts, regel 04-04
Brouwer,
Leendert Th.
Leo
∗ 1907-06-01
Nijmegen
† 1943-05-02
Wellerlooi (Bergen [L])
Maastricht - CCD - L.O. - april-mei-staking - Districtsleider CCD, gehuwd. Hij was lid van verzetsgroep Bouman, die neergehaalde geallieerde vliegtuigbemanningen en ontsnapte krijgsgevangenen naar de veiligheid hielp. Gearresteerd 1-5-1943 wegens opwekking tot deelname aan de april-mei-stakingen 1943, o.a. i.v.m. terugvoeren krijgsgevangenen, gefusilleerd met zes anderen in het natuurgebied De Hamert in Wellerlooi.muur: links, regel 30-02
Horstmann,
Henderich
Hein
∗ 1902-01-30
Börger
† 1943-05-04
Maastricht
Kerkrade - april-mei-staking - Mijnwerker Henderich Horstmann uit Kerkrade deed mee aan de mijnstaking in de Domaniale Mijn en werd daar gearresteerd. Bij de overbrenging van de gevangenis naar de rechtszaal op 4 mei 1943 probeerde hij te ontsnappen, maar werd door een kogel in zijn arm getroffen. Op commando van de bevelvoerende officier werd hij meteen daarna op straat doodgeschoten. (Cammaert VIa, pagina 493) Ligt op de Gemeentelijke begraafplaats te Kaalheide, graf 4-86
Erelijst 1940-1945muur: links, regel 25-02
Ruyters /Ruijters,
Peter Leonard
Hub
∗ 1892-10-10
Echt
† 1943-05-02
Maastricht
Heer - CCD - ambtenaar - april-mei-staking - Adjunct hoofcontroleur C.C.D. De Centrale Controle Dienst, 1934-1954, hield vooral toezicht op de handel in schaarse goederen. Lid van verzetsgroep Bouman, die neergehaalde geallieerde vliegtuigbemanningen en ontsnapte krijgsgevangenen naar de veiligheid hielp.
„Leo Ruijters en Leendert Brouwer, medewerkers van de CCCD, lieten voor de staking illegaal pamfletten drukken en spoorden daarmee bedrijven en medewerkers aan om het werk neer te leggen.“ (www.bergen.nl, pdf)
Op 1 mei 1943 wegens het oproepen tot de mijnstaking gearresteerd en ter dood veroordeeld. De volgende dag gefusilleerd op de Hamertse hei.
graf R 21b
Zie ook het artikel: Als de mijnwerkers staken tegen de Duitse bezetter
Monument Pro Patria, Raadhuisplein, 6226GN, Maastricht-Heermuur: links, regel 14-05
Savelsberg,
Reinier
Harry
∗ 1895-04-27
Schaesberg
† 1943-05-02
Wellerlooi (Bergen [L])
Heerlen - april-mei-staking - Reinier Savelsberg was electromonteur op de staatsmijn Oranje-Nassau III en betrokken bij de April-Meistaking van 1943. In de nacht van 1 op 2 mei 1943 met Servaas Toussaint en Meindert Tempelaars door het Polizeistandgericht in Maastricht ter dood veroordeeld. De geschiedenis achter het verzetsmonument Wellerlooi
Zie ook:
het artikel: als de mijnwerkers staken tegen de Duitse bezetter
demijnen.nl: april-mei-staking 1943muur: links, regel 17-04
Tempelaars,
Meindert
∗ 1904-06-06
Den Haag
† 1943-05-02
Wellerlooi (Bergen [L])
Heerlen - april-mei-staking - Meijnardus Jacobus Tempelaars was houwer op de staatsmijn Oranje-Nassau III. Gearresteerd i.v.m. de mijnstaking en in de nacht van 1 op 2 mei 1943 met Renier Savelsberg en Servaas Toussaint door het Polizeistandgericht in Maastricht ter dood veroordeeld. Gefusilleerd door een executiepeloton van de Ordnungspolizei op de Hamertse hei bij Wellerlooi
demijnen.nl: De Limburgse mijnen en mijnwerkers tijdens de bezetting 1940-1944 waaronder de april-mei-staking 1943
De geschiedenis achter het verzetsmonument Wellerlooi. Volgens oorlogsgravenstichting.nl vermoord in Maastricht.muur: links, regel 18-04
Toussaint,
Servaas H.
∗ 1914-12-22
Hoensbroek
† 1943-05-02
Wellerlooi (Bergen [L])
Amstenrade - L.O. - april-mei-staking - Opzichter in de Staatsmijn Emma. Gearresteerd i.v.m. de mijnstaking en in de nacht van 1 op 2 mei 1943 met Renier Savelsberg en Meindert Tempelaars door het Polizeistandgericht in Maastricht ter dood veroordeeld.
Zie ook Hoensbroek, monument voor S.H. Toussaint en https://www.charlesvos.nl/profaan-werk/buiten-maastricht/oorlogsmonument-nabij-kleine-st-janskerk-hoensbroek
en oorlogsgravenstichting.nl
De geschiedenis achter het verzetsmonument Wellerlooi
Zie ook het artikel: als de mijnwerkers staken tegen de Duitse bezetter
demijnen.nl: april-mei-staking 1943muur: links, regel 01-04