Gesneuvelden van het verzet in Nederlands Limburg
Menu text, no JavaScript Log in  Deze pagina in het NederlandsDiese Seite auf DeutschThis page in English - ssssCette page en FrançaisEsta página em Portuguêsnaar boventerug
 

Gesneuvelden van het verzet in Nederlands Limburg

Maastricht


Jo Lokerman
,
Districtschef LO
Wikimedia

Over het verzet in Maastricht zie ook Mestreech online
en Maastrichtse oorlogsgedenktekens.
Gedurende de Tweede Wereldoorlog zijn meer dan 400 inwoners uit Maastricht gedeporteerd en vermoord door de Nazi’s. Met een struikelsteentje wordt een blijvende herinnering gecreëerd voor deze slachtoffers. Naast Joden, Sinti en Roma ook voor de politieke tegenstanders (verzetsstrijders) van het naziregime.

Twee bijzondere gebeurtenissen zijn vermeldenswaard voor Maastricht tijdens de bezetting:
Op de avond van dinsdag 9 mei 1944 werd Jo Lokerman, de districtleider van de LO, door de verraadster Gonnie Zeguers-Boere in een val gelokt. Meteen daarna begon een grote arrestatiegolf in de stad. Meer dan vijftig mensen werden gearresteerd, zeven kwamen om het leven. Zie Het verraad van Maastricht.
Op Dolle Dinsdag (5 september 1944) lukte de bevrijding van 80 gevangenen. Zie: De overval op de Maastrichtse gevangenis op 5 september 1944.

De bevrijding van Maastricht vond plaats op 13 en 14 september 1944 door de Old Hickorydivisie. Op 14 september werd Maastricht ten westen van de Maas bevrijd.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_oorlogsmonumenten_in_Maastricht


Bevrijd: 1944-09-13 – 1944-09-14
Wikipedia NL: Bevrijding van Maastricht


Maastricht – 47 pers.   ⇒Alle Limburgse gesneuvelden
Assen, van
Derk
∗ 1891-10-09
Hasselt (O)
† 1943-09-13
Horst (L)
Maastricht - L.O. - pers - Hij was deurwaarder bij de directe belastingen, gehuwd met Berendje Grolleman, behoorde tot LO-Maastricht. Hij en zijn vrouw waren actief bij de verspreiding van clandestiene bladen zoals Vrij Nederland en Trouw en bij de oprichting van de L.O. in Maastricht. Zij werden gearresteerd op 24-7-1943 wegens huisvesten van een Joods echtpaar. Derk werd wekenlang verhoord door de SiPo in de gevangenis in Maastricht. Hij liet echter niets los over de verzetsmensen met wie hij had samengewerkt. De Maastrichtse belastingdienst bood de Duitsers tevergeefs 40.000 gulden om Derk vrij te kopen. Na een poging van verzetsmensen om Derk te bevrijden, werd hij op 14 september 1943 vroeg in de ochtend naar de Schadijkse bossen in Meterik gebracht. Omdat hij bleef weigeren inlichtingen te verstrekken aan de SiPo, werd hij ter plekke doodgeschoten.
Hier werd zijn lichaam in 1946 opgegraven. Na identificatie werd hij herbegraven in zijn geboorteplaats Hasselt (O). De gemeente Horst heeft in 1946 een herdenkingskruis laten plaatsen. Dit kruis is vele jaren onderhouden door de Stichting Kruisen en Kapellen van Horst a/d Maas.
In 1963 vond het stoffelijk overschot van Derk een laatste rustplaats op het Ereveld van de Stichting Oorlogsgraven in Loenen op de Veluwe.muur: links, regel 29-02
Assen-Grolleman, van
Berendje
∗ 1894-03-29
Hasselt (Ov)
† 1945-02-18
Ravensbrück
- Maastricht - L.O. - pers - Berendje Grolleman (Berendina van Assen-Grolleman) en haar man Derk van Assen, waren vrijwel vanaf het begin van de Duitse bezetting bezig met verzet in Maastricht: hulp aan joden en geallieerde vliegeniers bij hun vlucht naar het zuiden. Zij waren actief bij de verspreiding van clandestiene bladen zoals Vrij Nederland en Trouw en bij de oprichting van de L.O. in Maastricht. Als gevolg van infiltratie en verraad werden zij op 24 juli 1943 gearresteerd in hun huis aan de Cannerweg 124A, beschuldigd onder meer van het huisvesten van een Joods echtpaar. Na een tijdelijke opsluiting in kamp Vught werd Berendje zonder vorm van proces gedeporteerd naar het concentratiekamp Ravensbrück in Duitsland. Op 18 februari 1945 overleed zij aan uitputting, onder erbarmelijke omstandigheden. De plaats van haar laatste rustplaats is niet bekend.
Het was een gemis dat de echtgenote van Derk van Assen niet genoemd werd bij het herdenkingskruis in de Schadijkse bossen in Meterik. Haar aandeel in het verzet, samen met haar man Derk, is een gedeelde heldendaad.muur: links, regel 29-03
Bartels,
Roelf H.
∗ 1868-09-25
Groningen
† 1942-12-14
KZ Neuengamme
Maastricht - pers - Groep-Dresen - Fabrikant, mede-oprichter van de groep Dresen. Bartels en zijn 36 jaar jongere vrouw Maria hebben twee winkels in Maastricht, een in de Heggenstraat en een aan de St. Maartenslaan. Reservekapitein van het Nederlandse leger. Ondanks zijn al gevorderde leeftijd gaat Bartels in het verzet. In zijn Tricotagehuis aan de Heggenstraat brengt hij zestig ontsnapte Belgische krijgsgevangenen onder, die vervolgens de grens over worden gesmokkeld. Bartels is ook een van de sleutelfiguren bij de uitgave en vervaardiging van het verzetsblad Oranje Post. Het eerste nummer bevat onder meer de door hem opgestelde richtlijnen voor ‘goede’ Nederlanders.
De verzetsgroep wordt door Isidoor Brandon, de joodse (!) compagnon van Tom Engeln verraden. Lees meer op Gruppe Dresen. Op 12 december 1941 pakt de SiPo Bartels op. Hij belandt uiteindelijk in het concentratiekamp Neuengamme. Daar overlijdt hij net iets meer dan een jaar na zijn arrestatie. Hij is dan 74 jaar oud.
Meer informatie (pdf)
Gearresteerd volgens mestreechonline.nl op 2-11-1941, volgens Cammaert hoofdstuk II, p. 117 op 12-12-1941muur: links, regel 30-01
Boorn, v.d.
René A. Ch.
∗ 1907-10-29
Heer (L)
† 1945-01-20
Linne
Maastricht - Adjunctcommies Provinciale Griffie, oud-kabinetschef commissaris der Koningin in Limburg, directiesecretaris van de Kristal-Soda fabriek te Linne. René van den Boorn verloor zijn baan bij de provincie, omdat de tennisclub, waarvan hij voorzitter was, de dochters van een Duitsgezinde magistraat niet als lid toeliet. Volgens oorlogsdodennijmegen.nl nam hij „in 1941 waarschijnlijk uit solidariteit met de toenmalige - door de Duitsers en de NSB-ers verfoeide - Limburgse gouverneur Willem van Sonsbeeck ontslag als Kabinetschef bij de Provincie.“ Werkte voor de inlichtingendienst. Was in 1942 - 1943 geruime tijd gegijzeld in Haaren en St. Michielsgestel. Gearresteerd als gevolg van verraad 20-1-1945, samen met bankdirecteur van Lamsweerde, bij poging ten zuiden van Roermond door de vijandelijke linies te breken. Standrechtelijk ter dood veroordeeld onder voorzitterschap van de beruchte parachutistencommandant majoor Ulrich Mathaeas.
Herbegraven op het Nationaal Ereveld Loenen, graf A 1067
Zie ook op wo2slachtoffers.nl
maastrichtse gevelstenenmuur: links, regel 29-04
Bos,
André
∗ 0000-00-00
† 1943-02-12
Neuengamme
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - Maastricht - CPN - André Bos was partijlid van de CPN. Volgens hun archief (ARCH00347.148) was hij veenarbeider. Dit beroep kan hij in Maastricht natuurlijk niet hebben uitgeoefend. Verschillende keren gearresteerd: op 28 februari 1941 samen met Lambert Kraft, Chris Heuts, J.J. Baartscheer en Bernhard Holty, op last van BdS Den Haag n.a.v. Februaristaking. Op 25 juni 1941 met Lambert Kraft en Bernhard Holty. (Cammaert) Laatste arrestatie op 16-09-1942 in Maastricht (ARCH00347.148)
Weet u meer? Schrijf ons!Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.04-04
Brouwer,
Leendert Th.
Leo
∗ 1907-06-01
Nijmegen
† 1943-05-02
Wellerlooi (Bergen [L])
Maastricht - CCD - L.O. - april-mei-staking - Districtsleider CCD, gehuwd. Hij was lid van verzetsgroep Bouman, die neergehaalde geallieerde vliegtuigbemanningen en ontsnapte krijgsgevangenen naar de veiligheid hielp. Gearresteerd 1-5-1943 wegens opwekking tot deelname aan de april-mei-stakingen 1943, o.a. i.v.m. terugvoeren krijgsgevangenen, gefusilleerd met zes anderen in het natuurgebied De Hamert in Wellerlooi.muur: links, regel 30-02
Brouwers,
Hendrikus Antonius Hubertus
∗ 1919-10-09
Maastricht
† 1945-03-14
Neuengamme
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - Maastricht - L.O. - Reiziger. Ruim vijftig personen werden gearresteerd door het verraad van Gonnie Zeguers-Boere, waaronder een onderduiker die zij in huis had genomen om zo de indruk te wekken dat ze volledig te vertrouwen was, alsook H. Brouwers die de onderduiker bij haar had gebracht. (Cammaert VIb, vanaf pagina 651.)
Zie ook: Het verraad van MaastrichtDeze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.04-05
Cahn,
David Leo
∗ 1923-12-07
Maastricht
† 1942-08-14
Auschwitz
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - Maastricht - Jood - vroeg verzet - Groep-Dresen - Joodse slagerszoon wonende aan de Lenculenstraat 9 te Maastricht. Hij was lid van leden van de civiele tak van de groep Dresen, die zich vooral bezighield met verspreiding van illegale pamfletten en geschriften. Om de aankoop van bijvoorbeeld wapens te financieren, werden foto’s van het koninklijk huis verkocht. Op 21 mei 1941 werd David Leo gearresteerd door de SiPo Maastricht i.v.m. vernielde bordjes “Verboden voor Joden” in het stadspark. Voor zijn woning werd een struikelsteentje geplaatst.Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.04-06
Collas,
Laur
∗ 1917-07-19
Maastricht
† 1943-10-06
Maastricht
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - Maastricht - Glasblazer, werkte als grensganger in Aken. Nam regelmatig ontvluchte dwangarbeiders en krijgsgevangenen mee naar Maastricht. Bij vluchtpoging door de SiPo van zijn dak geschoten. Cammaert I, p. 211Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.04-07
Dresen,
Alf(ons)
∗ 1885-10-18
Luik
† 1944-01-05
Fort Rhijnauwen, Bunnik
Maastricht - vroeg verzet - Groep Erkens - Alphonse Henri Louis Dresen was chef-ladingmeester bij de Nederlandse Spoorwegen en wist als zodanig alles wat er in zijn gebied aan treinbewegingen gebeurde. Gehuwd, behoorde tot de verzetsgroep Erkens-De Liedekerke, gearresteerd juli 1942, gefusilleerd 5-1-1944 te Bunnik bij Utrecht. Begr. te Maastricht.
Hij was een broer van Pierre Dresenmuur: links, regel 30-04
Dresen,
Pierre
∗ 1897-02-07
Maastricht
† 1942-12-01
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - Groep-Dresen - Inwoner Maastricht, gedemobiliseerd beroepsmilitair, tijdelijk kassier distributiedienst, oprichter van de groep-Dresen, die zichzelf aanvankelijk ook wel RAF-groep noemde. (Cammaert hoofdstuk II-II. De groep-Dresen, vanaf p. 94). Zie ook Mestreech online
Hij was een broer van Alf Dresenmuur: links, regel 31-01
Droogleever-Fortuyn,
Kees
∗ 1922-04-10
Amsterdam
† 1944-09-07
Mauthausen
Maastricht - Studeerde in Leiden, reisde met zijn studiegenoot Louis d’Aulnis via Gibraltar naar Engeland en werd daar opgeleid door de SIS ofwel MI6 (Military Intelligence, Section 6). Hij werd in de nacht van 24 op 25 september 1942 gedropt bij Balloo in Drenthe om de marconist te worden van Karel Beukema toe Water, die diezelfde nacht op een andere plaats ook gedropt werd. Zij werden allebei meteen gearresteerd als gevolg van het Englandspiel (Bronnen: Monument Engelandvaarders in Mauthausen Lijst van tijdens het Englandspiel boven Nederland gedropte agenten) en uiteindelijk gefusilleerd in Mauthausen.
Foto Kees Droogleever Fortuynmuur: links, regel 30-03
Duijnkerke /Duin… /Duyn…,
Jan M.
∗ 1902-10-25
Yerseke
† 1943-03-04
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - Groep-Dresen - De binnenvaartschipper J.M. Duynkerke vervoerde met zijn boot Maria doorgaans cement in binnen- en buitenland, maar ook vluchtelingen. De thuishaven van de Maria was de oude haven van Maastricht, het Bassin. Gearresteerd op 09-12-1941.muur: links, regel 31-02
Engeln,
Paulus Anthonius
Tom
∗ 1902-01-30
Purmerend
† 1945-04-27
KZ Ebensee
Maastricht - vroeg verzet - pers - Groep-Dresen - De in Maastricht woonachtige winkelier en manufacteur van lederwaren Paulus Anthonius (Tom) Engeln was van Duitse afkomst en was gescheiden van een Duitse vrouw, Betsy Wanger, met wie hij drie kinderen had. Die waren in 1942 4, 7 en 12 jaar oud. Hij drukte in de achterkamer van zijn bedrijf de illegale bladen “Vrij Nederland” en de “Oranje Post”, die via de groep Dresen werden verspreid. Hij bood onderdak aan de Amsterdamse jood Isidoor Brandon, die tevens zijn zakelijke partner werd, en diens vriendin Cor Meijer. Brandon had een schuld bij hem en was bovendien bang voor zijn hachje. Daarom hebben hij en Meijer Tom en de hele groep Dresen verraden. Op vrijdag 28 november 1941 werden hij en enkele anderen gearresteerd. In de dagen daarna werd bijna de hele verzetsgroep Dresen/Hage, drieëntwintig verzetsstrijders, opgepakt. Tegen de drie belangrijkste verzetslieden van de verzetsgroep “Oranje Koerier”, Pierre Dresen, Dirk Hage en Gerrit Spierings werd de doodstraf geëist en uitgesproken. Tom en acht anderen kwamen in het Kamp Amersfoort terecht. Via verschillende kampen zoals Buchenwald en het „Nacht- und Nebel“ kamp Natzweiler-Struthof (Elzas) tenslotte in het concentratiekamp Ebensee, waar hij in de ziekenbarak uiteindelijk aan uitputting bezweek op 27 april 1945, een week voor de bevrijding van het kamp. Hij werd 43 jaar.
Er ligt een struikelsteentje voor het huis Bredestraat 37, Maastricht
Uitgebreide biografiemuur: midden, regel 14-02
Erkens,
Niek /Nic
Van der Maas/ Niek
∗ 1894-10-10
Maastricht
† 1943-10-09
Fort Rhijnauwen (prov. Utrecht
Maastricht - Sittard - vroeg verzet - Groep Erkens - Nicolaas Egidius Erkens was getrouwd met een Luikse, hij sprak goed Frans en was organisator van grensoverschrijdend verzet naar België, vooral m.b.t. het smokkelen van vluchtelingen (Groep Erkens). Cammaert schrijft (Hoofdst.2, blz.85 en 87), dat hij in Sittard twee zussen had, bij wie hij een tijd lang ondergedoken zat en waar hij is gearresteerd op 11-11-1942. Dat was het gevolg van het Hannibalspiel, een infiltratie van de Marineabwehr in Groningen.muur: rechts, regel 18-03
Goldsteen,
Frits /Fritz
∗ 1918-07-09
Rheydt (D)
† 1942-08-15
Oświęcim /Auschwitz
Maastricht - Jood - ongeorganiseerd verzet - Na hun huwelijk verhuisden zijn ouders naar Kohlscheid bij Aken, waar zij een stoffenwinkel openden. De kinderen Alfred en Carl zijn daar geboren. In 1909 of 1910 verhuisde het gezin naar Rheydt, waar Frederik (Frits) in 1918 werd geboren. In 1919 verkochten zij de winkel en namen een lange vakantie om te herstellen van de grieppandemie. In 1920 verhuisden ze naar de Arndstraße 30 in Aken. (familienbuch-euregio.de) In 1926 verhuisden zij naar Vaals. (herzogenrath.de)
„Frits woonde als student in Den Haag en bij zijn broer Alfred in Voorburg. Hij volgde een opleiding tot radiotechnicus op de school van Radio Holland. Vanaf december 1937 woonde hij meerdere periodes bij zijn moeder in, eerst op Tunnelstraat 2 en later op Raadhuislaan 13 in Geleen. In 1940 woonde hij samen met zijn verloofde Elfriede Gans in Den Haag, maar keerde voor het huwelijk terug naar Limburg. Ze trouwden op 8 mei 1941 te Vaals, waar Elfriedes moeder woonde, en vestigden zich daarna op Annastraat 24 in Geleen. Daar opende Frits nog diezelfde maand het Radio Technisch Bureau F. Goldsteen, een reparatiewerkplaats en handel in onderdelen en radio’s. In oktober 1941 werd op de Annastraat hun dochter Carolina geboren. Op 12 maart 1942 moest Frits zijn zaak sluiten op last van de Duitse bezetter; als jood mocht hij geen radio’s bouwen. Hij vond daarna een baan bij een bedrijf dat voor de Staatsmijn Maurits werkte.“ (stolpersteinesittardgeleen.nl).
Hij verhuisde tijdens de oorlog van Geleen naar Maastricht en bouwde radiozenders voor het verzet.
Gearresteerd op 15 mei (maastrichtsegevelstenen.nl), of op 19 mei 1942 (stolpersteinesittardgeleen.nl) of „op 20 juli 1942 behoorde hij bij de groep die werd gearresteerd als vergelding voor het feit dat onbekenden borden met de tekst Verboden voor Joden hadden weggehaald. Het is niet duidelijk of de Duitsers van zijn verzetswerk wisten. Goldsteen werd met één de eerste transporten (16 juli) naar Auschwitz gedeporteerd.“ (Herman van Rens Vervolgd in Limburg p. 105)muur: links, regel 31-03
Gronden, van der
Gerrit J.
∗ 1895-12-13
Dordrecht
† 1943-01-02
Neuengamme
Maastricht - Valkenburg - CPN - vroeg verzet - pers - Chauffeur en monteur bij de GGD (Gemeentelijke Geneeskundige dienst). verspreidde in de eerste functie ook veboden lectuur. Hij hielp mensen die gezocht werden, weg te komen en gaf zo nodig medische hulp. Dit alles in samenwerking met zijn broer A.C. van der Gronden. Bron ARCH00347.148, zie link hieronder.
Foto bovendien bij oorlogsgravenstichting.nl
Chauffeur-, gehuwd, verzorgde joodse onderduikers, gearresteerd 13-1-1942
Fred Cammaert schrijft in hoofdstuk 10: „maakte in zijn garage aan de Heugemer Weg in Maastricht stencils van De Vonk, de Limburgse editie van De Waarheid.“ … „lid van de Gemeentelijke Luchtbeschermingsdienst.“ … Gearresteerd „op 13 januari 1942“ … „Hij bezweek op 5 december 1942 in het concentratiekamp Neuengamme“ (bij Hamburg), is 47 jaar geworden. Zijn broer A.C. van der Gronden werkte mee in het Rayon Valkenburg van de LO.muur: rechts, regel 26-03
Hage,
Dirk
∗ 1909-02-17
Dreischor
† 1943-04-03
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - pers - Groep-Dresen - Dirk Izak Hage werd, na zijn demobilisatie als militair in 1940, douanier in de rang van hulpkommies en vond in het douanekantoor van Caberg (Maastricht) een aantal geestverwanten. In de groep Dresen zou hij een zo belangrijke rol gaan vervullen, dat die ook wel de groep Dresen-Hage wordt genoemd. Hij kocht via L.F.R. Spierings uit Rekem (België) een stencilmachine, waarop pamfletten werden geproduceerd. Aanvankelijk stond het apparaat afwisselend bij Dresen, Hage en Bartels, naderhand in de pastorie te Geulle bij Droitcourt. Hage nam het voortouw bij de opbouw van een Maastrichtse versie van de “Oranje Post”, een clandestien informatieblad. (Cammaert II, p. 103)
Hij staat o.a. op het Monument in het Rijksbelastingkantoor te Maastricht (zie link)muur: midden, regel 15-01
Hendriks,
Jan
∗ 1905-05-07
Maastricht
† 1943-01-27
kamp Vught
Maastricht - CPN - pers - Johan H. Hendriks was stratenmaker en werkte in de zinkwitfabriek, in 1939 kandidaat voor de Gemeenteraad van Maastricht voor de Communistische Partij Nederland (CPN), afdeling Maastricht. Hij behoorde tot verzetsgroep De Vonk [o.m. drukken en verspreiden illegale lectuur]. Hij werd in 1940 voor de eerste keer gearresteerd. De V-Man Andreas Engwirda bracht de SiPo op het spoor van de gebroeders Boosten en een lijst met de namen van de verspreiders van het blad De Vonk. Zevenentwintig verspreiders van het blad werden gearresteerd, negen CPN-leden op 15 september 1942, waaronder Johan Hendriks en Chris Heuts. Hij is overleden op 27 januari 1943 in Kamp Vught.muur: links, regel 31-04
Heuts,
Chris
∗ 1888-06-12
Meerssen
† 1943-02-24
Kamp Vught
Maastricht - CPN - pers - Stucadoor. Verspreider van het blad De Vonk. Op struikelsteentjes-maastricht.nl (pdf) lezen we: „Hij deed als communist in 1935 mee aan de verkiezingen voor de Provinciale Staten van Limburg vanuit de kieskring Heerlen. Hij stond op plaats 13 als enige communist uit Maastrichtgenoteerd. Chris Heuts was op dat moment de voorzitter van de Communistische Partij Nederland (CPN), afdeling Maastricht.“
Twee arrestaties eindigen nog met een vrijlating. De derde keer loopt het anders. De V-Man Andreas Engwirda bracht de SiPo op het spoor van de gebroeders Boosten en zodoende een lijst met de namen van de verspreiders van De Vonk. Zevenentwintig verspreiders werden gearresteerd, negen CPN-leden op 15 september 1942, waaronder Johan Hendriks en Chris Heuts. Na zijn aanhouding wordt hij overbracht naar kamp Amersfoort. Daarna moet hij naar kamp Vught oftewel Konzentrationslager Herzogenbusch.muur: links, regel 32-01
Holty /Holtij,
Bernhard
∗ 1890-11-29
Amsterdam
† 1942-01-10
Neuengamme
Maastricht - CPN - pers - De vader van Bernard Theodoor Adolf Holty was Duitser. Zijn naam werd in Nederland vaak als Holtij gespeld. Na de dood van de ouders trok Bernard in bij zijn broer Franz en woonde met hem voor een onbekende tijd in Keulen. Hij was meubelmaker en was vanwege zijn zwakke gezondheid vrijgesteld van militaire dienst. Trouwde op 28 november 1929 met de Duitse Maria Lipowsek. Het is niet bekend, wanneer zij zich in Maastricht vestigden, maar hier trad hij in 1935 toe tot de Communistische Partij en werd secretaris van de VVSU (Vereniging van Vrienden der Sovjet-Unie), afdeling Maastricht. Op 28 februari 1941 28 februari 1941 voor de eerste keer gearresteerd op verdenking van betrokkenheid met de Februaristaking, maar werd na een maand weer vrijgelaten. Hij drukte en verspreidde illegale lectuur, waaronder De Vonk.
Op 25 juni 1941 loopt hij in een hinderlaag bij het over de grens smokkelen van joden. Met twee verzetskameraden belandt hij in kamp Schoorl (Noord-Holland), Amersfoort en later in Neuengamme (verzamelnaam voor een aantal Duitse kampen bij Hamburg). Gevangenennummer 06933. Hij is gestorven in het hoofdkamp.muur: links, regel 33-01
Hougardy,
Gène
∗ 1893-12-08
Oud Vroenhoven
† 1945-02-03
Dachau
Maastricht - Sittard - Eugène Petrus Hubertus Hougardy, hotelier en caféhouder (in Sittard?), × Maria Catharina Janssen.
Weet u meer? Schrijf ons!muur: rechts, regel 18-05
Houtappel,
(Ed)Mond
∗ 1901-10-18
Maastricht
† 1944-11-24
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - L.O. - Edmond Marie Hubert Ghislain Henri Houtappel was directeur van een wijnhandel en dreef aan de Wolfstraat 8 een grossierderij in levensmiddelen (Fa. Wed. R. W. Hustinx, Koffiebranderij, groothandel in koloniale waren). Reservekapitein in het Nederlandse leger, was tijdens de mobilisatie 1938-1940 belast met de leiding van het grenswachtdetachement Wahlwiller van het 13e Regiment Infanterie (aan de grens met Duitsland). In zijn militaire functie fotografeerde hij daar onder meer ten behoeve van de Belgische geheime dienst de Duitse stellingen in de Westwall (door de geallieerden Siegfried linie genoemd). Via zijn zwager Louis Evrard Hustinx, Belgisch consul in Maastricht, werden die gegevens naar Brussel doorgespeeld. Zijn buurman in de Wolfstraat was de slager Joseph W. Ummels. Zij hadden in de kelder een doorgang tussen de twee huizen gebroken, als eventuele ontsnappingsmogelijkheid. Dat heeft niet gebaat. Gearresteerd op 10 mei 1944 als gevolg van verraad door Gonnie Zeguers-Boere.
Zie zijn verhaal op Mestreech online en bij Cammaert VIb, vanaf pagina 649.muur: links, regel 32-02
Jamin,
Hubert J.
Hubèr
∗ 1880-05-29
† 1945-03-08
Buchenwald
Maastricht - L.O. - Ziekenverzorger en gevangenenbewaarder, behoorde tot de L.O. -Maastricht, speciaal hulp aan gevangen verzetslieden. Gonnie Zeguers-Boere, die sinds 1942 een relatie had met SiPo-chef Strobel en voor hem spioneerde in LO-kringen, berichtte dat de gevangenbewaarders L. Krans en H.J. Jamin met de L.O. samenwerkten en doorgaven wanneer gevangenen op transport werden gesteld. (Cammaert VIb, pagina 650). Gearresteerd op 9 mei 1944, overleden in concentratiekamp Buchenwald. In Scharn is de Hubert-Jaminstraat (Hubèr Jaminstraat) naar hem vernoemd. Er is voor hem een struikelsteen geplaatst voor Statensingel 84 in Maastricht. Bron: Struikelstenengids, Stichting 18 September.muur: links, regel 32-03
Kortrijk,
Eelco
∗ 1910-10-07
Leeuwarden
† 1945-02-06
Neuengamme
Maastricht - onderduiker - Eelco Wigerius Maria Kortrijk was kelner en gérant, ondergedoken in Maastricht. Gearresteerd op 14 augustus 1944 , kwam via Amersfoort naar Neuengamme. Volgens oorlogsgravenstichting.nl gestorven op 7 februari 1945, maar maastrichtsegevelstenen.nl noemt 6 februari, vanwege het uittreksel van overlijden uit de gemeente Neuengamme.
Foto. Verzetsactiviteiten:
Weet u meer? Schrijf ons!muur: links, regel 33-02
Kraft,
Lambert
Bèr
∗ 1902-02-06
Maastricht
† 1942-06-22
Neuengamme
Maastricht - CPN - vroeg verzet - pers - Handelsreiziger in stofzuigers. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in Maastricht op 14 juni 1939 was Bèr Kraft de lijsttrekker voor de CPN. Zij behaalden 5,18%. (verkiezingsuitslagen.nl)
Op 8 december 1940 wordt hij op last van de Sicherheitspolizei gearresteerd vanwege zijn betrokkenheid bij de hulp aan communistische vluchtelingen uit Duitsland in de jaren dertig.
Op 28 februari 1941 werden in Maastricht vijf communisten gearresteerd, zogenaamd op verdenking van betrokkenheid met de mijnstaking. Waarschijnlijker was het een teken van de afkoelende „vriendschap“ tussen Hitler en Stalin, zie hieronder. Behalve Bèr Kraft waren dat André Bos, Chris Heuts, J.J. Baartscheer en Bernhard Holty. Na een maand werden zij weer vrijgelaten. In zijn woning werd het illegale blad De Vonk gedrukt.
Op 23 of 25 juni 1941 wordt Lambert voor de derde keer opgepakt. Dit heeft alles te maken met de Duitse jacht op communisten nadat het Molotow-Ribbentroppact is verbroken.
Hij zat gevangen te Aken, Maastricht, Schoorl en tenslotte Neuengamme.
Bron: struikelsteentjes-maastricht.nl (pdf). muur: links, regel 33-03
Lemson,
Henk
∗ 1924-04-15
Maastricht
† 1945-04-07
Makkum
Maastricht - vroeg verzet - K.P. - Groep-Dresen - onderduiker - Hendrik Th. Lemson was schrijver bij de directe belastingen, behoorde tot de belastinggroep Maastricht (Een verzetsgroep van voornamelijk belastingambtenaren die het werk van de groep Dresen voortzette, nadat die was opgerold). Hij moest onderduiken en deed dat in Makkum (Friesland), waar hij zich bij de KP-Sneek, groep III aansloot, gearresteerd bij een grote razzia als gevolg van verraad door de Nederlandse SD-handlangers Jan Harm Brouwer en Matthijs Adolf Ridderhof. Gefusilleerd achter de toenmalige marechausseekazerne. Zijn naam staat met die van vijf andere gefusilleerde verzetsmensen op het verzetsmonument in Makkum. Vijf mensen van de KnokPloeg, die inmiddels was opgegaan in de Binnenlandse Strijdkrachten: Bob Dijkstra (BS),, Sjoerd Adema (BS), Koos Keller (BS), Henk Lemson (BS), Jan Emmens (BS), evenals de gastvrije veehouder Fetze Elgersma van de LO. Verder nog een van zijn onderduikers: Herman Falkena. Begraven te Makkum.
Monument in het belastingkantoor Maastrichtmuur: links, regel 32-04
Lochtman,
Hein
∗ 1911-09-02
Kerkrade
† 1945-02-27
Bergen Belsen
Kerkrade - Maastricht - L.O. - geestelijke - Kapelaan in Limmel vanaf 1940 en lid van de LO in Maastricht. Verbergt onderduikers. Op 10 mei 1944 als gevolg van verraad door Aldegonda (Gonnie) Zeguers-Boere gearresteerd en zo mishandeld, dat hij voor lange tijd bewusteloos was. Zie ook: Het verraad van Maastricht
Op 5 september 1944 komt hij in het concentratiekamp Sachsenhausen bij Oranienburg terecht, waar hij tewerkgesteld wordt in de vliegtuigfabrieken van Heinkel. Bij het naderen van het rode leger evacuatie naar Bergen-Belsen, waar hij het begeeft. In 1982 krijgt hij postuum het Verzetsherdenkingskruis.
Op de muur van de kapel in Valkenburg staat ook voor Kerkrade een Hein Lochtman. Waarschijnlijk dezelfde persoon.muur: links, regel 33-04
Lochtman,
Hein
∗ 0000-00-00
† 0000-00-00
Kerkrade - Maastricht - L.O. - geestelijke - Hein Lochtman ?muur: links, regel 25-03
Lokerman,
Jo S.H.
Thijs
∗ 1901-02-05
Rotterdam
† 1945-02-11
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - L.O. - pers - carillon - Districtsleider van de LO in Maastricht. Uitzonderlijk in het katholieke zuiden van toen was deze districtsleider niet alleen sociaaldemocraat maar ook nog een gereformeerde „Hollander“, dus iemand van „boven de rivieren“. „Op 11 mei 1940 werd een groep Belgische krijgsgevangenen over de Wilhelminasingel naar het station afgevoerd. Thijs Lokerman, een Maastrichtse machinist en gemeenteraadslid voor de SDAP, leidde door een gefingeerde vechtpartij met een vriend de aandacht van enkele bewakers af, waardoor een aantal krijgsgevangenen kon ontsnappen. Wellicht was dit de eerste daad van verzet in Maastricht.“ (Mestreech online).
In zijn redevoering bij de onthulling van de plaquette bij het vredescarillon zei Dr. Fred Cammaert o.a.: „Maastrichtenaar en verzetspionier Jo Lokerman werkte als treinmachinist voor de Nederlandse Spoorwegen. Hij begon al vroeg in de oorlog met de hulp aan Franstalige krijgsgevangenen, naderhand ook geallieerde vliegeniers. Daarnaast raakte hij betrokken bij de hulp aan joden en verspreidde hij verzetsbladen.“… „Lokerman gebruikte zijn beroep om illegale bladen in treinen te verspreiden en knoopte verbindingen aan met Belgische collega’s, zodat de mogelijkheid ontstond Engelandgangers en joodse vluchtelingen per spoor naar Frankrijk en zo mogelijk naar Zwitserland en Spanje te laten uitwijken.“ (Cammaert VIb, p. 643.) Bovendien was hij een van de oprichters van de Maastrichtse onderduikorganisatie waaraan hij enige tijd leiding gaf. Als gevolg van het verraad door de bordeelhoudster Zeguers-Boere viel hij op 9 mei 1944 in handen van de SiPo. (Cammaert VIb, vanaf pagina 649)
In februari 1945 kwam hij in kamp Neuengamme om het leven.muur: links, regel 32-05
Maka,
Guillaume (Giel)
∗ 1898-10-27
Maastricht
† 1942-02-06
Leusden
Maastricht - CPN - pers - Giel Maka was grondwerker, behoorde tot verzetsgroep De Vonk (o.m. drukken en verspreiden illegale lectuur), gearresteerd op 9 september 1941 wegens weigeren om in Duitsland te gaan werken. Er worden twee verschillende doodsoorzaken gemeld: gefusilleerd en ontberingen (wo2slachtoffers.nl).
Begraven op: Nationaal Ereveld Loenen A 307muur: links, regel 34-01
Meulensteen,
Hendrik A.C.
∗ 1886-03-28
Dinther
† 1943-02-05
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - Groep-Dresen - Scheepsbevrachter. Zijn zoons voeren op een binnenvaartschip. Exploiteerde met zijn echtgenote het schipperscafeetje van haar ouders aan de Franschensingel. De stamtafel of het achterkamertje werd weldra het vaste ontmoetingspunt van de groep Dresen. Meulensteen kende natuurlijk betrouwbare schippers voor clandestiene vracht naar België. In en rondom huis verborg hij wapens en bij de ENCI kalkgroeve gestolen explosieven. Meulensteen verzamelde ook militaire inlichtingen.
Bron en meer informatie: biografie bij struikelsteentjes-maastricht.nl (pdf)
Gearresteerd op 2 december 1941 als gevolg van verraad door de compagnon van Tom Engeln. Voor meer details zie aldaar.
Struikelsteentje op de Fransensingel 65
Zie ook Cammaert, hoofdstuk II, §II: De groep-Dresen).muur: links, regel 34-02
Narinx,
Jos
∗ 1889-11-24
Maastricht
† 1943-01-07
Neuengamme
Maastricht - CPN - pers - Jozef Wilhelmus Hubertus (Jos) Narinx was kunstschilder en een van de oprichters van de Limburgse Kunstkring en tijdens de bezetting verspreider van De Vonk. Gearresteerd op 24 juni 1942 wegens anti-duitse gezindheid benevens verspreiden illegale lectuur. Volgens een aan hem gewijde website was hij een zeer impulsieve man, en men vraagt zich er af, of hij zich daarmee na zijn arrestatie in moeilijkheden heeft gebracht.
Zie ook: muur: links, regel 34-03
Putman,
Willem /Willy
∗ 1922-01-10
Maastricht
† 1945-04-03
KZ Meppen-Versen
Maastricht - Willem Joseph Alouis Putman was kok, gearresteerd 1944 wegens onttrekken aan arbeidsinzet. Hij stierf in het nevenkamp (Kommando) Versen tussen Meppen en het Drentse Klazienaveen. Dat maakte onderdeel uit van het systeem Neuengamme.
Weet u meer? Schrijf ons!muur: links, regel 36-01
Regout,
Robert
∗ 1896-01-18
Maastricht
† 1942-12-28
Dachau
Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel. - Maastricht - vroeg verzet - geestelijke - Robert Hubert Willem Regout was jezuïet en rechtsgeleerde. In 1934 promoveerde aan de Nijmeegse universiteit over de leer van de „rechtvaardige oorlog“. Vanaf 1939 was hij er buitengewoon hoogleraar volkenrecht. Tijdens de bezetting gaf hij overal voorlichting over de volkenrechtelijke beperkingen waaraan een bezetter zich moet houden, bijv. in een artikel van juni 1940 „De rechtstoestand in bezet gebied“ over het Haags Landoorlogreglement. Hij werd door de bezetters vanwege zijn houding, zijn agitatie en kennis van zaken gevreesd en werd eind juni 1940 gearresteerd.Deze persoon staat (nog?) niet op de muren van de kapel.04-23
Roomberg,
Eugène
∗ 1905-03-14
Amsterdam
† 1947-02-13
Maastricht
Maastricht - Eugène Marie Herman Martinus Roomberg was kunstenaar, in 1940 gearresteerd toen zijn vriend en collega in beschonken toestand op de bezetters gescholden had en bleek dat hij piloten huisvestte en illegale lectuur verspreidde. In het Oranjehotel in Scheveningen vastgezet. Gemarteld, opzettelijk geïnfecteerd met tbc en in 1941 vrijgelaten. Hij zette zijn verzetswerk voort maar bezweek na de oorlog aan de gevolgen van zijn detentie.muur: links, regel 35-01
Ruyters,
Peter
∗ 0000-00-00
† 0000-00-00
Maastricht - Is dit een geval van dubbel op? Zie ook Peter Leonard Ruyters, die vermeld staat op het Monument Pro Patria, Raadhuisplein, 6226GN, Maastricht-Heermuur: links, regel 35-02
Schols,
Albertus Eugenius Leonardus
Ab
∗ 1916-04-10
Maastricht
† 1944-10-25
Effeld (D)
Maastricht - L.O. - - pers - Ab Schols was sectiechef bij de rijksverkeersinspectie en adjunct directiesecretaris. Tijdens de bezetting medewerker van kopstukken van de L.O. zoals pater Bleys en „ome Leo“ Moonen in Roermond. Op 6 oktober 1944 gaat hij met Pierre Gruijters naar een boer in Posterholt om eten voor onderduikers in te zamelen. Onderweg houden twee SS’ers het duo aan. Hier lag in het najaar 1944 het front. De twee verzetslieden weigeren hun fietsen af te staan. In de fietstassen van Schols vinden de SS’ers illegale bladen.
Voor verhoor worden de twee mannen naar een Gestapo-commando in het Duitse Effeld gebracht, net over de grens bij Herkenbosch. De commandant, Wilhelm Lammertz afkomstig uit Eschweiler, gaf na verhoor opdracht Schols en Gruijters dood te schieten. Dat gebeurde in de bossen bij Effeld. Op 23 juni 1945 werd hij herbegraven in het familiegraf op de begraafplaats aan de Tongerseweg in Maastricht.muur: links, regel 36-02
Schutgens,
Jean Gérard Marie
Jerry?
∗ 1894-09-14
Maastricht
† 1944-03-02
Maastricht
Maastricht - Jean Gérard Marie Schutgens was journalist. Begraven op de gemeentelijke begraafplaats Oostermaas te Maastricht, graf 1e Kl, P 26
Weet u meer? Schrijf ons!muur: links, regel 35-03
Slangen,
Jan Willem
Sjeng
∗ 1922-01-10
Maastricht
† 1945-03-22
Bergen-Belsen
Maastricht - L.O. - Sjeng was magazijnbediende, behoorde tot de L.O. in Limmel, gemeente Maastricht. Gearresteerd in het voorjaar van 1944. Hij was bij zijn dood 23 jaar oud.
Weet u meer? Schrijf ons!muur: links, regel 36-03
Soesman,
Gerard L.R.
∗ 1922-06-23
Valkenburg
† 1945-01-21
Auschwitz/Oświęcim
Maastricht - Valkenburg - CPN - Jood - vroeg verzet - pers - Staat in de Erelijst van gevallenen 1940 - 1945, in de kategorie Verzet, maar niet vanwege zijn Joodse vader, Jacob Soesman. Vanwege zijn niet-Joodse moeder Christina Johanna Maria Prick werd hij misschien door de Joodse gemeenschap in Valkenburg ook als niet-Joods beschouwd. Maar toch staat hij op de site van het Joods Monument, met de beschrijving „Gerhard Lodewijk Robertus Soesman, die de middelbare handelsschool had gevolgd, woonde in Maastricht. Hij werkte ondergronds voor de Nederlandse communistische partij (CPN). Hij verspreidde kranten, waaronder De Vonk. Door toedoen van de V-man (informant) Engwirda werd hij op 24 januari 1942 in Maastricht gevangen genomen. Hij werd opgesloten in de gevangenis in Maastricht en vervolgens via het concentratiekamp Vught naar Auschwitz gedeporteerd.”
Zie ook Genealogie Soesman
Meer in het verhaal Verzet in Valkenburg
Gerard L.R. Soesman op de lijst van personen die tijdens de bezetting belangrijk waren voor Valkenburg.muur: links, regel 35-04
Sonneville,
Alphonse
Fons
∗ 1883-07-23
Maastricht
† 1945-02-25
Dachau
Maastricht - CPN - pers - Vertegenwoordiger in wijnen, werkte voor een Franse inlichtingendienst. Hij werd ervan verdacht gedurende de Eerste Wereldoorlog voor de Britse en Belgische inlichtingendiensten en naderhand voor de Franse Volksfrontregering te hebben gewerkt. was propagandist van de Vereniging van Vrienden van de Sovjetunie (V.V.S.U.), medeoprichter van de Maastrichtse Culturele Filmliga. De Liga stelde zich ten doel de negatieve beeldvorming van de Sovjetunie te corrigeren door Russische (propaganda)films te vertonen en te waarschuwen tegen het fascisme. (Cammaert X, pp. 978 e.v.). Gearresteerd op 10 mei 1940 wegens anti-Duitse gezindheid. Kwam op 27 maart 1941 weer vrij, maar zijn verdere doen en laten werd nauwlettend in de gaten gehouden. Werkte sindsdien mee aan de verspreiding van De Vonk, de Limburgse editie van De Waarheid. Op 25 juni 1942 sloeg de SiPo in samenwerking met de Ordnungspolizei opnieuw toe en arresteerde tenminste 27 verspreiders van De Vonk, waaronder Sonneville.muur: links, regel 36-04
Ummels,
Joseph W.
Giel
∗ 1908-12-06
Geulle
† 1944-12-08
Sachsenhausen
Maastricht - L.O. - Slager in de Wolfstraat 6. Hij was een broer van de één jaar oudere Mathieu Ummels. Zijn buurman was Edmond (Mond) Houtappel. Zijn slagerij was een goede schuilplaats voor Britse piloten, joodse families en jonge mannen die niet in Duitsland wilden gaan werken. In de winkel was het altijd druk en dan viel het niet op dat veel onbekenden in en uit liepen. Tussen zijn huis en dat van Mond Houtappel was in de kelder een doorgang, die in geval van nood gebruikt kon worden. Maar dat heeft niet geholpen. Gearresteerd op 9 mei 1944 door verraad door Gonnie Zeguers-Boere, die sinds 1942 een relatie had met SiPo-chef Strobel.muur: links, regel 34-04
Ummels,
Mathias Hubertus
Mathieu
∗ 1907-07-17
Geulle
† 1945-05-06
Neuengamme
Maastricht - L.O. - Mathieu Ummels was één jaar ouder dan zijn broer Giel Ummels. Hij werd gearresteerd op 10 mei 1944, één dag na zijn broer. Is op 1 mei 1945 in de ziekenbarak van het kamp Sandbostel (een „Außenlager“ van Neuengamme) gezien. Zou met een transport van ongeveer 650 personen door de Amerikanen zijn vervoerd, vermoedelijk naar hospitalen in Frankrijk.muur: midden, regel 15-02
Verhagen,
Douwe
∗ 1917-10-08
Assen
† 1943-01-04
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - Groep-Dresen - Douwe Verhagen was in mei 1940 beroepssergeant aan de afsluitdijk. Na de capitulatie en krijgsgevangenschap werd hij net als vele collega’s douanier. Aanstelling als tijdelijk hulpcommies invoerrechten en accijnzen, vanaf zomer 1940 aan het grenskantoor Maastricht-Caberg. Daar heerste een sterke anti-Duitse stemming. Hij werd gearresteerd op 2 december 1941 muur: links, regel 37-01
Wolf,
Egbert
∗ 1917-09-07
Maastricht
† 1942-12-04
Neuengamme
Maastricht - vroeg verzet - Groep-Dresen - Douanier, hulpcommies invoerrechten en accijnzen, werkzaam op het grenskantoor Maastricht-Caberg. Daar heerste een sterke anti-Duitse stemming. Hij behoorde tot de RAF-groep, gearresteerd op 1 of 2 december 1941. (Cammaert hoofdstuk II, p. 96)
Struikelsteentje voor Schildersplein 13, Maastricht
Monument in het belastingkantoor Maastrichtmuur: links, regel 36-05
Zwaans,
Harry
∗ 1898-04-03
Rotterdam
† 1942-07-27
Dachau
Maastricht - De jezuïet Harry Zwaans kwam in september 1940 naar Maastricht als directeur van de Canisiuscongregatie. Gearresteerd op 26 juli 1941, Gedenkkapel in Maastricht, Von Dopfflaan, Jezuïetenberg (niet vrij toegankelijk).muur: midden, regel 16-01