Gesneuvelden van het verzet in Nederlands Limburg
Menu text, no JavaScript Log in  Deze pagina in het NederlandsDiese Seite auf DeutschThis page in English - ssssCette page en FrançaisEsta página em Portuguêsnaar boventerug
 

Gesneuvelden van het verzet in Nederlands Limburg

Venlo

Linker Maasoever 3 december 1944

Bevrijd: 1944-12-03 – 1945-03-02
Wikipedia NL: Bevrijding van Venlo en Bleric


Venlo 1945 (Wikimedia)
Bombardementen op Venlo (Wikipedia)
Bevrijding van Venlo en Blerick (Wikipedia)


Jac_Naus

Wikimedia

Ambrosius/Hendrikx

Wikimedia

Op 9 november 1939 vond het Venlo-incident plaats: hoewel Nederland nog neutraal was, werden er twee agenten van de Britse SIS (Secret Intelligence Service) door de Sicherheitsdienst gevangen genomen.
De hulp aan joden nam ook in Venlo en omstreken kwam pas bij het begin van de laatste deportatiefase in 1943 goed op gang, mede door de oprichting van de LO, zie hieronder, waardoor het werk van de individuele verzetsgroepen kon worden gebundeld. Drie politieambtenaren, Aarts, Snellen en Pollaert, waarschuwden zoveel mogelijk joden wanneer ze zouden worden opgehaald en zorgden voor onderduikadressen, bijvoorbeeld in Sevenum en Grubbenvorst. In augustus 1943 arresteerde de SiPo-Maastricht Aarts en Snellen. (Cammaert V, p. 430)
De oorsprong van de L.O. lag in Venlo, later ondersteund vanuit Roermond. De initiatiefnemers waren kapelaan Jac Naus en onderwijzer Jan Hendrikx, gesteund door een brede anti-Duitse stemming. De samenwerking tussen de L.O. en de O.D. was in Venlo uitstekend, wat niet overal het geval was.
Er ontstond meteen na de oprichting van de LO een geweldige toeloop. Dat was ook een gevolg van het grote aantal studenten, dat weigerde, de op 13 maart 1943 ingevoerde loyaliteitsverklaring te ondertekenen.
Midden augustus 1943 trad in Venlo een zekere Johan Berendsen in dienst bij de gemeentepolitie van Venlo, die later het bevel voerde over de Arbeidscontroledienst (ofwel Arbeitskontrolldienst, AKD), een bende van oud-kampbewakers, met de taak om onderduikers te jagen. Berendsen kreeg zo doende de bijnaam de schrik van Venlo. Zij gingen ook in de omringende plaatsen op jacht.
„In de zomer van 1944 hield het commando Berendsen van de AKD huis in de regio. Het is onbekend hoeveel onderduikers er het slachtoffer van werden. Tenminste vijf personen kwamen kwamen alleen al uit het district Venray in Duitsland om het leven: A.J. van den Munckhof, L.J. Rongen, J.M. van Gestel, P.H. van Rhee en H.A. van Oudenhoven.“ (Cammaert VIb, p. 713)
Het Venlose verzet had, zoals het verzet in alle steden, behoefte aan een landelijk gebied, waar onderduikers heen konden. Dat was het gebied tussen Maas en Peel, vooral op boerderijen. Toen de geallieerde invasie van Europa werd verwacht, had de Venlose O.D. het idee, onderduikers als soldaten voor een mobiele eenheid op te leiden. Dat gebeurde in de buurt van de boerderij van Cornelis Krans. Ga voor meer informatie hoe dat afliep Helden. En nog meer informatie bij Cammaert, hoofdstuk VIII (De Ordedienst) pagina 882: „De duikkampen bij Helden en Sevenum“
In de laatste maanden voor de bevrijding op 1 maart 1945 was de Maas frontlijn. Daardoor waren vooral de bruggen over de Maas hevig omstreden. Het gebied ten westen van de Maas was tussen eind september en begin december 1944 van Duitsers gezuiverd en hoorde tot de Britse zone. De ontvolkte oostelijke Maasoever daarentegen werd pas begin maart 1945 vanuit Duitsland bevrijd door soldaten van het negende Amerikaanse leger. (Cammaert VIII, pagina 894)

In Venlo hebben vier geestelijken hun verzet met hun leven betaald. Op de plaquette aan de Martinuskerk vinden we de namen van drie priesters van die kerk en bovendien die van dominee de Jong:

In verzet verbonden.
Deken Jules van Oppen († 10 februari 1943 Vught),
Pater Christofoor Meulendijks († februari 1945 Bergen-Belsen),
Kapelaan Jac. Naus († 15 april 1945 Bergen-Belsen),
Priesters van de St. Martinusparochie
Dominee Henk de Jong († 12 februari 1945 Haarlem).
Predikant gereformeerde kerk in Venlo.
In overgave aan de Heer.

Venlo – 17 pers.   ⇒Alle Limburgse gesneuvelden
Berger,
Fons
∗ 1925-05-01
Venlo
† 1945-01-22
Neuengamme
Venlo - L.O. - - Alfons Reinoud Berger was de oudste zoon van de in 1941 teruggetreden burgemeester van Venlo en bezocht er het gymnasium Sint-Thomascollege. „In 1944 bracht de SiPo het Venlose verzet twee grote slagen toe.“ (Gemeentearchief) „Op dinsdag 29 februari sloeg de Sipo toe en arresteerde P.N.A. Peters, Harry Holla, pastoor Omloo, de koeriers A.R. Berger en F.G.M.J. Coehorst, enkele andere medewerkers van de L.O. en een aantal onderduikers. Berger belandde uiteindelijk in Neuengamme, waar hij in januari 1945 door uitputting bezweek.“ (Cammaert VIb, p. 582) Zijn naam wordt vermeld op de plaquette in het Valuascollege in Venlo.muur: rechts, regel 28-02
Coehorst,
Frans
Van Aken
∗ 1925-09-22
Venlo
† 1944-11-01
Zwickau
Venlo - L.O. - - De 18-jarige Frans Gerard Marie Joseph Coehorst was na zijn eindexamen Gymnasium door Hendrikx gevraagd voor hem als districts­koerier en secretaris te gaan werken. Hij kende zodoende veel vooraanstaande L.O.-ers. Gearresteerd op 29 februari 1944, tegelijk met P.N.A. Peters, Harry Holla, pastoor Omloo en Fons Berger. Al meteen daarna bereikten Hendrikx alarmerende berichten uit Maastricht. Nitsch c.s. deden er alles aan om Coehorst aan het spreken te krijgen. Vier dagen lang werd hij aan zijn polsen opgehangen. Al die tijd kreeg hij geen eten en drinken. De begin april 1944 geplande bevrijdingsactie uit het Maastrichtse Huis van Bewaring ging echter niet door, omdat Coehorst met een groep andere arrestanten een dag eerder was overgebracht naar Amersfoort. Via Kleef, Leipzig en Hannover kwam hij tenslotte in Flossenbürg (bairisch: Flossabirch) terecht, waar hij werd tewerkgesteld in een automobielfabriek. De mishandelingen in Maastricht en mogelijk ook elders hadden de 18-jarige dermate verzwakt dat hij op 01-11-1944 in een ziekenhuis in Zwickau ten gevolge van totale uitputting overleed. (Cammaert VIb, p. 581-582)muur: rechts, regel 27-04
Dael,
Jan
∗ 1909-01-01
Venlo
† 1945-03-09
Mauthausen
Venlo - vroeg verzet - L.O. - Jean Marie Dael was onder meer hotelbediende, chauffeur en kok, voordat hij uiteindelijk zijn roeping vond in de boekhandel en bibliotheek De Boemerang aan de Geldersepoort. Hij was vader van zes kinderen. Hij was vanaf de Duitse inval betrokken bij het verzet. Zijn woning en winkel op de Geldersepoort dienden als ontmoetingsplaats voor het verzet en als doorvoeradres voor onderduikers en Engelse piloten, omdat men ervan uitging, dat een plek, waar veel mensen kwamen, niet zo opviel. Maar zij werden vanuit een café aan de overkant geobserveerd. Op 12 mei 1944 werd in zijn woning de daar ondergedoken pilotenhelper Toon Mooren uit Vierlingsbeek gearresteerd. Er werden enkele tevergeefse pogingen ondernomen, hem te bevrijden, waaronder poging tot omkoping. Een week later werden daardoor de broers Leo en Jan Dael ook gearresteerd. Leo Dael kwam via Maastricht en Vught in Mauthausen terecht, waar hij op 1 maart 1945 overleed; zijn broer en Toon Mooren bezweken in hetzelfde kamp op respectievelijk 9 en 5 maart 1945. Zijn gezin vernam pas in 1947 dat Jan Dael was omgekomen in Mauthausen.muur: rechts, regel 27-05
Dael,
Leo
∗ 1907-09-12
Venlo
† 1945-03-01
Mauthausen
Venlo - vroeg verzet - L.O. - Leopold Franciscus Dael was opgeleid als automonteur. Voor zijn huwelijk met Henriette Hostermans kreeg hij een auto van zijn vader om zijn eigen taxibedrijf te beginnen. Leo en Henriette kregen van 1929 tot 1937 vier kinderen, drie dochters en een zoon, waardoor het voor Leo steeds moeilijker werd om zijn snel groeiende gezin te onderhouden met het beperkte inkomen uit zijn eenmanszaak. Om wat bij te verdienen, werkte hij als nachtwaker in een door de Duitsers als bureaugebouw gevorderde school gevorderde. Hij en zijn broer Jan Dael zaten vanaf het begin in het verzet.
Op 12 mei 1944 werd in de woning van zijn broer Jan, die al een tijd vanuit het tegenoverliggende café in de gaten werd gehouden, de daar ondergedoken pilotenhelper Toon Mooren uit Vierlingsbeek gearresteerd. Er werden enkele tevergeefse pogingen ondernomen, hem te bevrijden, waaronder een poging tot omkoping. Een week later werden de broers Leo en Jan Dael ook gearresteerd. Leo Dael kwam via Maastricht en Vught in Mauthausen terecht, waar hij op 1 maart 1945 overleed; zijn broer en A. Mooren bezweken in hetzelfde kamp op respectievelijk 9 en 5 maart 1945.muur: rechts, regel 28-01
Hendrikx /Hendrickx,
Jan J.
Ambrosius
∗ 1917-02-02
Venlo
† 1945-05-03
Oranienburg/Sachsenhausen
Venlo - L.O. - onderduiker - carillon - Studeerde in Nijmegen en kreeg te maken met studentenverzet, voordat hij naar Venlo terugkwam en onderwijzer werd. (Cammaert VI, p. 576) Werd er districtsleider tot zijn overgang naar het gewest en de landelijke organisatie, in de tweede helft van de zomer van 1943. (Cammaert VI, p.p. 500-501 en 579). Gearresteerd op 21-6-1944 bij overval op provinciale vergadering LO-Limburg te Weert. Dr. Fred Cammaert zei bij zijn redevoering bij de onthulling van de plaquette bij het vredescarillon: „Als tweede noem ik de uit Venlo afkomstige onderwijzer Jan Hendrikx. Op verzoek van de kapelaans Naus en Van Enckevort nam hij in 1943 de opbouw van de Limburgse onderduikorganisatie op zich. Hij reisde stad en land af en bracht talrijke waardevolle verbindingen tot stand, zowel binnen de provincie als daarbuiten. Ook maakte hij deel uit van de leiding van de landelijke onderduikorganisatie. En, net als de bij het verzet betrokken geestelijken, was hij een verklaard voorstander van geweldloos verzet. Door de overval van Weert op 21-06-1944 viel hij in Duitse handen. Begin 1945 kwam hij om het leven tijdens een van de gruwelijke evacuatietransporten van kampgevangenen.“
Drager van het Verzetskruis.muur: rechts, regel 28-04
Holla,
Harry
∗ 1902-06-03
Arcen
† 0000-00-00
KZ Sachsenhausen, Oranienburg
Venlo - L.O. - duikhoofd - Johannes Hendrikus Hubertus Holla was mede-eigenaar van een lak- en spuitinrichting in Venlo, duikhoofd in de H. Hartparochie, rayon Venlo. „Op dinsdag 29 februari sloeg de SiPo toe en arresteerde Holla, pastoor Omloo, de koeriers A.R. Berger en F.G.M.J. Coehorst, enkele andere medewerkers van de L.O. en een aantal onderduikers.“ (Cammaert VIb, p. 582) Via het Huis van Bewaring in Maastricht, waar hij met de beruchte Nitsch te maken kreeg, werd Holla overgebracht naar het concentratiekamp Amersfoort en van daaruit naar het concentratiekamp Sachsenhausen in Oranienburg bij Berlijn. Daar is hij volgens het Totenbuch van dit kamp op 7 januari 1945 is omgekomen.(akte 359/1946).muur: rechts, regel 28-03
Jans,
Katie
∗ 1923-07-24
Venlo
† 1945-01-06
Venlo
- Venlo - L.O. - - Ordedienst - onderduiker - Zij was een dochter van reserve-generaal-majoor Jacobus Jans, de commandant van de Ordedienst in Limburg, en de zus van diens opvolger Leo Jans. Die werd gearresteerd en door een groep Venlose verzetsmensen weer uit zijn cel gehaald. Als wraak daarvoor werden zijn zussen Trees en Katie opgepakt. Na enkele dagen van „ondervraging“ over de verblijfplaatsen van hun broer en vader werden de meisjes vrijgelaten. Katie is als gevolg daarvan overleden in het ziekenhuis Venlo „tengevolge van oorlogsgeweld“ (Gemeentearchief Venlo)muur: rechts, regel 29-01
Jong, de
Henk
∗ 1911-10-20
Wijmbretseradeel
† 1945-02-12
Haarlem
Venlo - duikhoofd - pers - NV - geestelijke - onderduiker - In 1940 werd dominee Hendrik Roelof de Jong benoemd tot predikant van de Gereformeerde Kerk in Venlo. Medeuitgever van het illegale blad Trouw en medewerker van het Nationaal Steun Fonds. Vanaf september 1943 zorgde hij voor pleeggezinnen in de regio Venlo voor geredde joodse kinderen uit de crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam. Onderduikhoofd voor protestanten in Noord-Limburg. In 1944 ondergedoken bij een tante in Amsterdam. Op 27 januari 1945 gearresteerd. Op maandagmiddag 12 februari 1945 met zeven anderen gefusilleerd bij de Jan Gijzenbrug in Haarlem, waar twee dagen eerder een vuurgevecht had plaatsgevonden, dat een Feldgendarm het leven had gekost. (Burgerlijke stand Venlo, akte 468/1945). Erebegraafplaats te Bloemendaal, vak 35.
In Venlo hebben vier geestelijken hun verzet met hun leven betaald. Op de plaquette aan de Martinusbasiliek vinden we de namen van drie priesters van die kerk en bovendien die van dominee de Jong.muur: rechts, regel 28-05
Meijer,
Henry /Harry
∗ 1920-10-06
Borne
† 1944-09-05
Vught
Venlo - L.O. - - pers - onderduiker - De verzetsactiviteiten van de leraar klassieke talen en koerier Hendrikus Jozef Meijer, in wiens ouderlijke woning regelmatig koeriers uit de tien Limburgse districten kwamen, bestonden uit het bevoorraden van bonkaarten aan onderduikers en het verspreiden van het verzetsblad Christofoor. Hij was persoonlijk bevriend met Jan Hendrikx (Ambrosius). Hij werd op 12 augustus 1944 thuis gearresteerd en overgebracht naar Maastricht. Vlak voor de bevrijding van deze stad is hij met tien anderen over Duitsland naar Vught gebracht en op Dolle Dinsdag 5 september 1944 gefusilleerd (Bron: Dodenboek Venlo)muur: rechts, regel 29-03
Meulendijks,
Johannes
pater Christofoor
∗ 1895-11-16
Asten
† 0000-00-00
Bergen-Belsen
Venlo - geestelijke - Pater Christofoor was kapelaan aan de Sint-Martinuskerk in Venlo en lid van de Congregatie van de HH. Harten (ss.cc., de witte paters). Hij werd gearresteerd op 1 mei 1944 en opgesloten in Maastricht. Op 8 juni 1944 naar Vught. Op 6 september naar Sachsenhausen in Oranienburg. Op 6 februari 1945 naar Bergen-Belsen. Aldaar medio maart 1945 omgekomen (akte 299/1946).
Hij staat vermeld op het monument ‘De Gevallen Mens’ in Asten
Van de Martinuskerk hebben drie priesters hun verzet met hun leven betaald. Op de plaquette aan die kerk vinden we hun namen en bovendien die van dominee Henk de Jongmuur: rechts, regel 29-02
Naus,
Jacobus Johannes
Van Doorn /Jac
∗ 1913-12-31
Egchel
† 1945-04-15
Bergen-Belsen
Venlo - L.O. - geestelijke - onderduiker - carillon - Op 6 juni 1939 werd Jac Naus benoemd tot kapelaan in de St. Martinusparochie te Venlo. Daar werd hij een van de oprichters van de L.O., samen met Ambrosius en zijn collega P.G. van Enckevort. Dr. Fred Cammaert zei bij zijn redevoering bij de onthulling van de plaquette bij het vredescarillon: „Kapelaan Jacques Naus uit Venlo was niet alleen een verzetspionier, ook was hij een uitgesproken vertegenwoordiger van het humanitair geïnspireerd verzet. Al vroeg raakte hij betrokken bij de hulp aan ontsnapte krijgsgevangenen en bemanningsleden van neergehaalde geallieerde bommenwerpers. Ook was hij een van de initiatiefnemers achter de oprichting van de provinciale onderduikorganisatie in 1943. Net als Jan Hendrikx bracht hij talrijke verbindingen tot stand en bekleedde hij een leidinggevende functie in de organisatie. Door de overval van Weert op 21-06-1944 viel hij in Duitse handen. Begin 1945 kwam hij in het kamp Bergen-Belsen om het leven.“muur: rechts, regel 29-04
Oppen, van
Jules Louis Antoine
∗ 1882-05-10
Maastricht
† 1943-02-16
Vught
Venlo - vroeg verzet - geestelijke - Deken Jules van Oppen was de eerste die in Venlo en in heel Limburg de eerste geestelijke, zijn verzet met de dood moest bekopen. Na de inval van de Duitsers op 10 mei 1940 voerde hij actie tegen de Duitse films die in de Venlose bioscopen werden gedraaid. Deze waren naar de mening van de kerk immoreel en anti-vaderlands. Voor zijn film-adviezen werd hij diverse malen door de Duitsers ter verantwoording geroepen. De deken trok er zich echter niets van aan. Gevolg was dat hij na zijn waarschuwing voor de film Kora Terry, met Marika Rökk in de hoofdrol, die in mei 1942 in de Venlose bioscopen draaide, in september 1942 werd opgepakt en in het concentratiekamp te Amersfoort terecht kwam, vanwaaruit hij op 16 januari 1943 naar Vught werd gebracht. Daar overleed hij op 16 of 17 februari. (Bron: Gemeentearchief Venlo)
Van de Martinuskerk hebben drie priesters hun verzet met hun leven betaald. Op de plaquette aan die kerk vinden we hun namen en bovendien die van dominee Henk de Jong.muur: rechts, regel 30-04
Soest, van
Jan
∗ 1919-12-08
Kruiningen
† 1945-03-15
KZ Sachsenhausen, Oranienburg
Venlo - Student - Jan van Soest, student-notariaat, wonende Stalbergweg 36 te Venlo, omstreeks 15 maart 1945 omgekomen in het concentratiekamp Sachsenhausen in Oranienburg (akte 408/1945). Hoezo zat hij in dat kamp?
Weet u meer? Schrijf ons!muur: rechts, regel 30-01
Soest, van
Willem
∗ 1883-05-11
’s-Gravendeel
† 1945-02-23
Bergen-Belsen
Venlo - Wilhelmus (Willem) van Soest, ontvanger directe belastingen. Bergen-Belsen akte 407/1945.
Foto: zie link hieronder: Dodenboek Venlo
Weet u meer? Schrijf ons!muur: rechts, regel 29-05
Soree,
Hubertina
Bertha
∗ 1906-06-04
Venlo
† 1944-11-03
Venlo
- Venlo - L.O. - - Hubertina Johanna Elisabeth Soree woonde in de Rummerstraat 30 te Venlo. In het Dodenboek Venlo (zie link hieronder, historie.venlo.nl) schrijft Hay Goertz: „Bertha was tijdens de oorlog actief in het verzet in Venlo waarbij haar voornaamste taak bestond uit koerierswerk en het helpen van onderduikers met levensmiddelen enz. Ze was ook Rode Kruishelpster en verleende hulp na de bombardementen. Ze droeg meestal haar Rode Kruis uniform waardoor ze minder kans had op controles en haar fiets mocht houden.
Op 3 november 1944 was ze met de fiets op weg van het slachthuis naar onderduikers in Velden om daar een portie vlees te bezorgen. Op de Vleesstraat werd ze overvallen door een bombardement waarbij ze dodelijk werd getroffen. Die vrijdagmiddag om half vier vielen in Venlo 46 dodelijke slachtoffers. Bertha was vrijgezel en woonde bij haar moeder die al jong weduwe werd en hertrouwde met de heer W. van Keeken. Ze woonde in het hoge huis Hogeweg 306. (vroeger was dit de Rummerstraat). Bertha werkte bij de lampenfabriek Pope in de huishoudelijke dienst, vooral op de verbandkamer.“ Venlo was in die tijd frontstad en werd zwaar toegetakeld.muur: rechts, regel 30-02
Vallen,
Stephanus Hubertus
∗ 1901-03-11
Rothem, B
† 1943-05-02
Neuengamme
Venlo - CPN - pers - Hij was metselaar en een kennis van Lubbert Bos. Verspreider van De Vonk (Cammaert X, p. 1001). Laatste adres: Maasschriksel 13, Venlo, Gearresteerd op 24-06-1941, Akte nr. in Neuengamme: 347/1946, Kampnummer ?0736.muur: midden, regel 22-01
Wolters,
Oscar
∗ 1914-12-20
Venlo
† 1944-09-05
Vught
Venlo - Student - De student medicijnen Oscar Wilhelmus Laurentius Wolters was verzetsdeelnemer onder de schuilnamen Dokter O. de Blécourt als hij mensen moest keuren en Otto Weber als vrachtautochauffeur die voor het verzet moest rijden. Volgens het Nationaal Monument Kamp Vught stond hij bekend als „een intelligent, scherpzinnig observator die snel en slagvaardig reageert.“ Hij was lid van het Studentenverzet en weigerde de loyaliteitsverklaring te ondertekenen. Dat was het einde van zijn studie. Sloot zich aan bij de organisatie Luctor et Emergo (later Fiat Libertas geheten), die zich bezig hield met het laten ontsnappen van neergestorte piloten. Verzamelde inlichtingen voor de geallieerden in de Geheime Dienst Nederland (G.D.N.). „In juni 1944 begaven O.W.L. Wolters, een medewerker van bureauhouder Hoogwinkel, en H. Voskuil zich in opdracht van de G.D.N.-leiding op weg naar Zwitserland. Op 22 juni vielen ze echter in Brussel in Duitse handen. Op 5 september 1944 kwam Wolters in het kamp Vught om het leven.“ Cammaert XII, p. 1120.muur: rechts, regel 30-03